Γιατί δεν μας σοκάρουν πια οι 120 Ημέρες στα Σόδομα του Παζολίνι

Home » Art & Culture » Γιατί δεν μας σοκάρουν πια οι 120 Ημέρες στα Σόδομα του Παζολίνι

"O Δημήτρης Καλαντζής γράφει για την πολυσυζητημένη παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής"

Όταν το 2010 το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου αποφάσισε να επανακυκλοφορήσει την ταινία «Σαλό: 120 ημέρες στα Σόδομα» του Πιερ Πάολο Παζολίνι, o κινηματογραφικός κριτικός του BBC σημείωνε: «Ήταν απαίσια ταινία το 1975, όταν πρωτοβγήκε, και συνεχίζει να είναι απαίσια ταινία σήμερα… Δεν πρόκειται για κάποια ουσιαστική αλληγορία για τον φασισμό, αλλά για μία επίδειξη διεστραμμένου πόθου, σεξουαλικής κακοποίησης και κατανάλωσης περιττωμάτων… Είναι τόσο ζοφερή όσο και άσκοπη η επανακυκλοφορία της ταινίας. Ίσως το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου να θέλει απλώς να δημιουργήσει θόρυβο αντί να ενισχύσει πρωτότυπες παραγωγές…».   

Σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα από την πρώτη προβολή της ταινίας «Σαλό», η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζει σε μορφή θεατρικής παράστασης τις «120 Ημέρες στα Σόδομα» του Παζολίνι σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη. Όχι μόνο γράφονται αποθεωτικές κριτικές αλλά γίνονται sold out όλες οι παραστάσεις και, όπως μαθαίνουμε, αναζητούνται νέες ημερομηνίες για να επαναληφθεί το έργο. Τι άλλαξε;

Μήπως η παράσταση έχει αποστασιοποιηθεί από τον ωμή απεικόνιση της σεξουαλικής διαστροφής και βίας του Παζολίνι; Καθόλου. Ο Άρης Μπινιάρης κράτησε τις πιο σκληρές σκηνές του Παζολίνι με τους θεατές να παρακολουθούν στη σκηνή βασανιστήρια, βιασμούς, αληθοφανείς σφαγιασμούς και κατανάλωση (αληθοφανών) κοπράνων.

Μήπως άλλαξαν οι επιστημονικές και κοινωνικές πεποιθήσεις της εποχής μας; Όχι. Αυτά που παρουσιάζονται στη σκηνή συνεχίζουν να αποτελούν διαστροφές («διαταραχές») για την παγκόσμια ιατρική κοινότητα και ο βιασμός και η σεξουαλική βία καταδικάζονται πλέον καθολικά στις δυτικές κοινωνίες ή τουλάχιστον πιο έντονα από όσο πριν από 10, 20 ή 50 χρόνια. Υπάρχει ενσυναίσθηση για τα θύματα της βίας, ενώ σε όλες τις ταινίες που περιλαμβάνουν σκηνές – έστω και αναφορές- σεξουαλικής βίας, επιβάλλεται να υπάρχει σχετική προειδοποίηση.

Μήπως η παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής είναι τόσο καλή που το ίδιο το έργο περνά σε δεύτερο πλάνο; Εδώ μπορεί να αρθρωθεί θετικός λόγος. Η παράσταση του Άρη Μπινιάρη είναι συμπαγής και δημιουργεί έναν ολοκληρωμένο θεατρικό «κόσμο» από το σκηνικό (ένας χώρος μεταξύ ναού και σφαγείου) της Μικαέλας Λιακατά, την εκπληκτική ηχητική σύνθεση του Τζέφ Βάγγερ και τις στιβαρές ερμηνείες των ηθοποιών σε συνθήκες γυμνότητας και συμμετοχής σε σκηνές σεξουαλικής βίας (Μπερικόπουλος, Κότσιφας, Καλετσάνος, Μαυρέα, Οικονόμου).   

Μήπως έχουμε συνηθίσει τόσο στις εικόνες βίας και σεξουαλικής βίας στο διαδίκτυο, που δεν μπορεί να μας σοκάρει πλέον τίποτα; Μήπως δεν είναι «τάση» πλέον το σοκ;

Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα
Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα. Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Φωτογραφία Γιώργος Καλκανίδης.

Παρατηρούσα διακριτικά τους άλλους θεατές κατά τη διάρκεια της παράστασης, ένα κοινό στην πλειοψηφία του 25-40 ετών. Προσπαθούσα να διακρίνω κάποιες εκφράσεις δυσφορίας στο πρόσωπό τους στις πιο βίαιες σκηνές. Δεν τα κατάφερα. Δεν μοιράστηκαν καν την αναγούλα μου στη σκηνή της κοπροφαγίας. Ίσως τα άλλα άτομα να αποστασιοποιούνται περισσότερο από εμένα στα σκηνικά δρώμενα. Ίσως μπορούν να αποδεσμεύουν τις συναισθηματικές αντιδράσεις τους προς χάρη μίας εγκεφαλικής πρόσληψης της τέχνης. Να ήταν όμως κάτι τέτοιο το ζητούμενο του Παζολίνι το 1975;

Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι δεν πρόλαβε να δει τις αντιδράσεις στην ταινία του, καθώς δολοφονήθηκε βασανιστικά από μαφιόζικη ακροδεξιά οργάνωση λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση της ταινίας.

Γνώριζε όμως ότι ετοίμαζε μία σκανδαλώδη ταινία. Ήξερε ότι θα προκαλούσε σοκ και αντιδράσεις – ίσως και να ήταν ο πρωταρχικός στόχος του – γι αυτό και είχε φτιάξει ένα θεωρητικό υπόβαθρο γύρω από τις «120 ημέρες στα Σόδομα» με κείμενα που υποστήριζαν ότι «ο καταναλωτισμός μας ταΐζει κόπρανα» (επομένως η κοπροφαγία του Μαρκησίου Ντε Σαντ ήταν αλληγορική για τον καταναλωτισμό) ή ότι το σεξ είναι πλέον νευρωτικό στην εποχή (του ’70) επειδή «δεν γίνεται κρυφά από την καταπιεστική εξουσία, όπως παλαιότερα, αλλά παραχωρείται ελεύθερα από τις ανεκτικές κοινωνίες». Γιατί να επεδίωκε το σοκ και την πρόκληση ο Παζολίνι;

Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα. Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Φωτογραφία Γιώργος Καλκανίδης.
Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα. Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Φωτογραφία Γιώργος Καλκανίδης.

Βαθιά πολιτικοποιημένη ιδιοφυΐα και αιρετικός δημιουργός, ο ποιητής, δοκιμιογράφος, ηθοποιός και σκηνοθέτης Πιερ Πάολο Παζολίνι, δεν ένιωθε βολικά με την ευρύτατη αποδοχή των τελευταίων τριών ταινιών του (Τριλογία της Ζωής: Δεκαήμερο, Θρύλοι του Καντέρμπουρι και Χίλιες και Μία Νύχτες) που αντιγράφηκαν μαζικά στην Ιταλία, χωρίς όμως το βάθος και την δική του οπτική. Πίστευε ότι υπήρξε αλλοίωση του οράματός του. Και δεν τού ήταν αρκετό να αποκηρύξει φραστικά τις τρεις ταινίες του. Ήθελε να αλλάξει ολοκληρωτικά το πεδίο δράσης του, μεταφέροντας στον κινηματογράφο το ημιτελές έργο του Μαρκήσιου Ντε Σαντ.

Η έκφραση της σεξουαλικότητας δεν θα ήταν, όπως στις προηγούμενες ταινίες, το δικαίωμα που διεκδικείται ενάντια στους κοινωνικούς ελέγχους και την υποκρισία ενός θρησκευτικού κράτους ως η αληθινή φύση της ελεύθερης ανθρώπινης ύπαρξης. Θα ήταν πλέον ο εξαναγκασμός, τα βασανιστήρια και ο θάνατος. Με λίγη – προσχηματική ή πραγματική – αλληγορία.

Παγκοσμίως η κριτική αποδοκίμασε το «Σαλό: 120 Ημέρες στα Σόδομα» το 1975 με κάποια επιείκεια λόγω της πρόσφατης τότε δολοφονίας του Παζολίνι. Κάποια κράτη απαγόρευσαν την προβολή της ταινίας, αλλά ούτε αυτό δημιούργησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη θέασή της, καθώς το σοκ που επιχείρησε να προτείνει ο δημιουργός ήταν ισχυρότερο από τις αντοχές του κοινού στην απεικόνιση της διαστροφής και της φρίκης.    

Σήμερα όμως, στην εποχή που τίποτα δεν μας σοκάρει (από μιθριδατισμό ή άμυνα σε όλα αυτά που δεν μπορούμε να αντέξουμε), ίσως οι «120 Ημέρες στα Σόδομα» να είναι πρόταση ψυχαγωγίας.

  • Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα – ΜΟΥΣΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ από την Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

YΠΟΘΕΣΗ

Σε έναν απομονωμένο και καλά προστατευμένο χώρο, τρεις άντρες, ο Δούκας, ο Εξοχότατος και ο Υψηλότατος, έχουν συγκεντρώσει μια ομάδα αγοριών και κοριτσιών και τα υποβάλλουν σε ακραία σωματικά και ψυχικά βασανιστήρια σε τρεις κύκλους: ο κύκλος της μανίας, ο κύκλος των κοπράνων και ο κύκλος του αίματος. Παράλληλα, δύο Αφηγήτριες διηγούνται τολμηρές ερωτικές ιστορίες παρμένες από το ημιτελές έργο Οι 120 μέρες των Σοδόμων του Μαρκησίου ντε Σαντ. Οι οικοδεσπότες της αποτρόπαιης αυτής τελετής αφανισμού, φορείς μιας απολυταρχικής εξουσίας που ψυχαγωγείται εξευτελίζοντας, βιάζοντας και σκοτώνοντας, χρησιμοποιούν τη θέση ισχύος που κατέχουν για να αποδείξουν ότι αυτοί ορίζουν τους φρικτούς κανόνες του μακάβριου παιχνιδιού τους.

Κατάλληλο για ηλικίες άνω των 18 ετών. Περιέχει σεξουαλικές σκηνές, βία και γυμνά σώματα.
Τα σκηνικά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται είναι προσομοιώσεις. 

Περισσότερες πληροφορίες: Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Picture of Δημήτρης Καλαντζής

Δημήτρης Καλαντζής

Από τη Νεφελοκοκκυγία του Αριστοφάνη και την Πολιτεία του Πλάτωνα μέχρι τις πολιτικές θεωρίες του 19ου αιώνα οι Ουτοπίες προσέφεραν στους ανθρώπους διεξόδους ανάτασης και αισιοδοξίας. Αποτελούσαν προτάσεις ιδανικών κόσμων, όπου το άδικο έδινε τη θέση του στο δίκαιο, η ειρήνη επικρατούσε του πολέμου, η ισότητα της ανισότητας, οι ευκαιρίες μοιράζονται το ίδιο σε όλους και το καλό νικούσε πάντα στο τέλος το κακό. Η Ουτοπία παραμένει μέχρι τις μέρες μας έμπνευση, ελευθερία φαντασίας, δίψα για αλλαγές προς έναν καλύτερο κόσμο χωρίς καταναγκασμούς και αγκυλώσεις, χωρίς «αυτό δεν γίνεται». Στο Utopia Zone θα γνωρίσουμε μαζί εξαιρετικούς ανθρώπους που έχουν πάρει πρωτοβουλίες για να αλλάξουν τα πράγματα, να δείξουν ότι «αυτό γίνεται», αρκεί να το πιστέψεις και να το προσπαθήσεις. Θα μιλήσουμε με χαρισματικά πρόσωπα αλλά και καθημερινούς ανθρώπους που είτε μόνοι, είτε σε ομάδες κοιτούν προς το φως και πράττουν για ένα καλύτερο αύριο. Θα μάθουμε επίσης να μοιραζόμαστε τον κόσμο μας με τα άλλα είδη του ζωικού κόσμου. Σκυλάκια, γατάκια, άλογα, πουλιά, όλα τα υπέροχα πλάσματα που μας μαθαίνουν να αγαπάμε, να συνδεόμαστε και να σεβόμαστε τη σοφία της ύπαρξης σε έναν αλληλένδετο κόσμο, που έχει ανάγκη από αρμονία περισσότερο από ποτέ. Επιβιβαστείτε!

Γιατί δεν μας σοκάρουν πια οι 120 Ημέρες στα Σόδομα του Παζολίνι

Most Popular

Share on Social Media

Νεότερα Άρθρα
Scroll to Top