Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πορτρέτα της Μαρίας Αντουανέτας κατά την παιδική της ηλικία, το οποίο επί χρόνια διαμόρφωνε την εικόνα της νεαρής μελλοντικής βασίλισσας, αποδεικνύεται ότι απεικονίζει στην πραγματικότητα την αδελφή της. Συνεπώς, νέα έρευνα έρχεται να ανατρέψει τα ιστορικά δεδομένα, αμφισβητώντας την αυθεντικότητα μιας εμβληματικής καλλιτεχνικής αναπαράστασης και εμβαθύνοντας στην κατανόηση της αυλής των Αψβούργων.
Το αίνιγμα του Ελβετού ζωγράφου
Το ξεχωριστό σχέδιο του Ελβετού ζωγράφου Ζον Ετιέν Λιοτάρ, που χρονολογείται από το 1762, θεωρούνταν επί μακρόν ως η μοναδική απεικόνιση της μετέπειτα τελευταίας βασίλισσας της Γαλλίας σε ηλικία μόλις επτά ετών. Ωστόσο, η Καθηγήτρια Κατριόνα Σετ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης πιστεύει πλέον ότι το έργο τέχνης πιθανότατα απεικονίζει την μεγαλύτερη αδελφή της, τη Μαρία Καρολίνα. Μάλιστα, η Μαρία Καρολίνα έγινε αργότερα Βασίλισσα της Νάπολης και των Δύο Σικελιών, αναλαμβάνοντας έναν εξίσου σημαντικό ρόλο στη ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.
Επιπλέον, η Σετ υποψιάζεται ότι ένα ξεχωριστό σχέδιο από την ίδια συλλογή του Λιοτάρ, το οποίο προηγουμένως θεωρούνταν ότι ήταν η Μαρία Καρολίνα, είναι στην πραγματικότητα η μικρή Μαρία Αντουανέτα. Αναμφίβολα, η αρχική εκδοχή του πορτρέτου, που υποτίθεται ότι ήταν η Μαρία Αντουανέτα, είχε μεγάλη σημασία για τους ακαδημαϊκούς. Ειδικότερα, στο σχέδιο που θεωρούνταν ότι απεικόνιζε τη Μαρία Αντουανέτα, το κορίτσι είναι επτά ετών, κρατά μια σαΐτα που χρησιμοποιείται στην ύφανση και κοιτάζει απευθείας τον θεατή με αποφασιστικότητα. Αυτή η εικόνα είχε ερμηνευθεί από τους μελετητές ως ένδειξη της δυναμικής προσωπικότητας και του πεπρωμένου για μια ζωή με σπουδαία σημασία.
Παρόλο που η Σετ ήταν «γοητευμένη από την εικόνα», όπως δήλωσε, κάτι τη «βασάνιζε» σχετικά με την ταυτότητα του μοντέλου. Κατά τη διάρκεια της έρευνας για το τελευταίο της βιβλίο, το οποίο επικεντρώνεται στα πορτρέτα της Μαρίας Αντουανέτας, επανεξέτασε τη συλλογή Λιοτάρ στο Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας (MAH) της Γενεύης.
Τα κλειδιά της αναγνώρισης
«Η πρώτη ένδειξη προήλθε από αυτό που θεωρούνταν καρφίτσα που φορούσε η “Μαρία Αντουανέτα” στο πορτρέτο», εξήγησε η καθηγήτρια. Συγκεκριμένα, το κορίτσι στο σχέδιο φορά το μετάλλιο ενός συγκεκριμένου ιπποτικού τάγματος, το οποίο απονεμήθηκε στα αδέλφια της δυναστείας των Αψβούργων. Ωστόσο, η Μαρία Αντουανέτα, ως το νεότερο παιδί, έλαβε το δικό της μετάλλιο σχεδόν τέσσερα χρόνια αφότου έγινε το πορτρέτο. Αυτό το χρονολογικό κενό κατέστησε την ταυτοποίηση αδύνατη.
Αναγκαστικά, η ερευνήτρια οδηγήθηκε σε μια νέα εικασία. «Συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να είχε γίνει μια ανταλλαγή», είπε η Σετ. Πράγματι, το νεότερο κορίτσι σε ένα από τα άλλα πορτρέτα έπρεπε να είναι η Μαρία Αντουανέτα, αντί για τη Μαρία Καρολίνα.
Το σχέδιο που τώρα πιστεύεται ότι απεικονίζει το κορίτσι που θα γινόταν η σύζυγος του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ δείχνει αντ’ αυτού τη μικρή Μαρία Αντουανέτα να φορά διακριτικά σκουλαρίκια και να κρατά ένα ρόδο. Στη συνέχεια, η Αμερικανή επιστήμονας δήλωσε ότι βρήκε μια μεταγενέστερη εικόνα της Μαρίας Αντουανέτας με τα ίδια σκουλαρίκια. Επιπλέον, τα ρόδα αποτελούσαν «ένα επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό στα πορτρέτα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της», καθιστώντας το σύμβολο ένα ισχυρό στοιχείο ταυτοποίησης.
Η ιστορία της Μαρίας Αντουανέτας
Αυτή η ανακάλυψη έχει μεγάλη σημασία για τον χώρο της ιστορίας της τέχνης, αλλά και για την κατανόηση της ιστορικής προσωπικότητας που διαμόρφωσε την εικόνα της βασιλικής παρακμής.
Πάντως, η Μαρία Αντωνία Ιωσηφίνα Ιωάννα (Μαρία Αντουανέτα) γεννήθηκε στην Αυστρία το 1755, ως κόρη της Αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας και του Φραγκίσκου Α΄. Στην ηλικία των 14 ετών στάλθηκε στη Γαλλία για να παντρευτεί τον μελλοντικό Βασιλιά Λουδοβίκο ΙΣΤ’, με σκοπό τη σφράγιση της συμμαχίας μεταξύ των Αψβούργων και των Βουρβόνων.
Στις Βερσαλλίες, η νεαρή βασίλισσα βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και της κριτικής. Το έκτακτο στιλ της, η αγάπη της για την πολυτέλεια και τα κοσμήματα, καθώς και η απομόνωσή της από τον λαό, της χάρισαν το προσωνύμιο «Κυρία Έλλειμμα». Επομένως, το πρόσωπό της συνδέθηκε άρρηκτα με την οικονομική και ηθική κατάρρευση του «Παλαιού Καθεστώτος».
Κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, το βασιλικό ζεύγος συνελήφθη και φυλακίστηκε. Δυστυχώς, αποκεφαλίστηκε το 1793 σε ηλικία 37 ετών, μαζί με τον σύζυγό της, στο απόγειο της τρομοκρατίας. Ως εκ τούτου, η νέα ταυτότητα του παιδικού πορτρέτου μάς υπενθυμίζει ότι ακόμα και οι πιο εδραιωμένες ιστορικές εικόνες μπορούν να αναθεωρηθούν μέσω της προσεκτικής μελέτης των τεκμηρίων, προσφέροντας μια πιο ακριβή ματιά στην παιδική ηλικία μιας τόσο τραγικής μορφής.
Ο Μαρκ-Όλιβερ Μάλερ, διευθυντής του MAH, σχολίασε: «Αν και αυτά τα αξιόλογα πορτρέτα έχουν εκτεθεί πολλές φορές τα τελευταία 250 χρόνια, θα είναι ακόμα πιο ιδιαίτερο να δούμε τη Μαρία Αντουανέτα όπως ήταν πραγματικά, αντί να την μπερδεύουμε με την αδελφή της». Η ιστορία της τέχνης, λοιπόν, αποκτά μεγαλύτερο βάθος.
Διαβάστε ακόμα: Φανή Μελεμενή στο Utopia Zone: «Η αγάπη γι’ αυτό που κάνω, σκεπάζει τα πάντα»
