Σχεδόν έναν αιώνα τώρα, κάθε χρόνο τα φώτα του παγκόσμιου κινηματογράφου στρέφονται προς μια λαμπερή σκηνή όπου απονέμονται τα περίφημα βραβεία Όσκαρ από την Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Παρά τις συζητήσεις, τις αμφισβητήσεις και τις κριτικές που συχνά συνοδεύουν τις επιλογές της Ακαδημίας, το χρυσό αγαλματάκι εξακολουθεί να θεωρείται η μεγαλύτερη τιμή για έναν δημιουργό του κινηματογράφου.
Μέσα σε αυτά τα σχεδόν εκατό χρόνια ιστορίας, λίγοι Έλληνες κατάφεραν να ζήσουν εκείνη τη μαγική στιγμή όπου το όνομά τους ακούγεται από τη σκηνή. Η ιστορία τους μοιάζει με ένα μικρό ταξίδι της Ελλάδας μέσα στο παγκόσμιο σινεμά.
Η αρχή έγινε το 1944, μέσα σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας. Ενώ η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη υπό γερμανική κατοχή, στο TCL Chinese Theatre του Λος Άντζελες μια Ελληνίδα ανέβαινε στη σκηνή και έγραφε ιστορία. Ήταν η Katina Paxinou, που βραβεύτηκε με Όσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της στην ταινία For Whom the Bell Tolls, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ernest Hemingway.
Με τη βαθιά και επιβλητική φωνή της, η Παξινού αφιέρωσε τη διάκριση στους συναδέλφους της από το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας και στους ανθρώπους που αγωνίζονταν για την ελευθερία. Εκείνη τη βραδιά δεν έγινε μόνο η πρώτη Ελληνίδα που κέρδισε Όσκαρ· έγινε και η πρώτη μη Αμερικανίδα ηθοποιός που τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1961, μια άλλη ελληνική στιγμή θα ακουστεί στην τελετή των Όσκαρ. Ο μεγάλος συνθέτης Manos Hatzidakis κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου τραγουδιού για το αξέχαστο «Ta Paidia tou Peiraia», από την ταινία Never on Sunday του Jules Dassin. Το τραγούδι έγινε παγκόσμια επιτυχία, όμως ο ίδιος ο Χατζιδάκις αντιμετώπισε τη διάκριση με σεμνότητα. Για εκείνον, το Όσκαρ δεν ήταν το τέλος μιας πορείας, αλλά η αρχή μιας νέας δημιουργικής διαδρομής.
Την ίδια χρονιά, η χαρισματική Melina Mercouri διεκδίκησε το Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της στην ίδια ταινία. Παρότι τελικά το βραβείο κατέληξε στην Elizabeth Taylor για την ταινία BUtterfield 8, η υποψηφιότητα της Μερκούρη έφερε το ελληνικό ταλέντο ακόμη πιο κοντά στο διεθνές κοινό.
Το 1964, το ελληνικό σινεμά γνώρισε μια από τις πιο θριαμβευτικές του στιγμές. Η ταινία Zorba the Greek του Michael Cacoyannis συγκίνησε το κοινό σε όλο τον κόσμο. Αν και ο ίδιος ο σκηνοθέτης δεν κέρδισε το βραβείο, η ταινία απέσπασε τρία Όσκαρ, ανάμεσά τους και εκείνο της καλλιτεχνικής διεύθυνσης για τον σπουδαίο σκηνογράφο Vassilis Fotopoulos. Τα σκηνικά του έδωσαν στην ταινία τη μοναδική της ατμόσφαιρα και τον οδήγησαν στη μεγάλη διάκριση.
Το 1982 ήρθε μια ακόμη ελληνική στιγμή που θα έμενε αξέχαστη. Ο συνθέτης Vangelis κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης μουσικής για την ταινία Chariots of Fire. Η εμβληματική μουσική των τίτλων αρχής, γραμμένη με συνθεσάιζερ και πιάνο, έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μουσικά θέματα στην ιστορία του κινηματογράφου.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1983, ο σκηνοθέτης Costa-Gavras τιμήθηκε με Όσκαρ διασκευασμένου σεναρίου για την ταινία Missing, βασισμένη στην πραγματική ιστορία ενός Αμερικανού δημοσιογράφου που εξαφανίστηκε στη Χιλή κατά τη δικτατορία του Augusto Pinochet. Η ταινία του Γαβρά απέδειξε ότι ο κινηματογράφος μπορεί να γίνει και εργαλείο πολιτικής και κοινωνικής αφύπνισης.
Παράλληλα, πολλοί δημιουργοί ελληνικής καταγωγής άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στα Όσκαρ. Ο σπουδαίος σκηνοθέτης Elia Kazan κέρδισε δύο Όσκαρ σκηνοθεσίας, ενώ ο ηθοποιός George Chakirisβραβεύτηκε για την ερμηνεία του στο West Side Story. Το ίδιο συνέβη και με την Olympia Dukakis για την ταινία Moonstruck.
Στις νεότερες δεκαετίες, το ελληνικό σινεμά συνεχίζει να κάνει αισθητή την παρουσία του. Ο σκηνοθέτης Yorgos Lanthimos ξεκίνησε την οσκαρική του πορεία το 2011 με την ταινία Dogtooth και συνέχισε με διεθνείς επιτυχίες όπως το The Favourite και το Poor Things, συγκεντρώνοντας πολλές υποψηφιότητες και αποδεικνύοντας ότι το ελληνικό ταλέντο εξακολουθεί να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο.
Έτσι, από τη δραματική στιγμή της Κατίνας Παξινού το 1944 μέχρι τις σύγχρονες επιτυχίες του Γιώργου Λάνθιμου, η ελληνική παρουσία στα Όσκαρ μοιάζει με μια διαδρομή γεμάτη πάθος, δημιουργικότητα και διεθνή αναγνώριση. Μια διαδρομή που δείχνει πως, ακόμη και από μια μικρή χώρα, το ταλέντο μπορεί να φτάσει μέχρι την πιο λαμπερή σκηνή του παγκόσμιου κινηματογράφου.
Διαβάστε επίσης: Η Yoko Ono πίστευε ότι ο John Lennon ήταν γκέι;
