Μία από τις σημαντικότερες ψηφιακές εξελίξεις των τελευταίων ημερών πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει αίτημα που ζητά να υποχρεωθεί η Meta να απενεργοποιήσει στις πλατφόρμες της λειτουργίες όπως το autoplay, το infinite scroll και οι αλγόριθμοι συστάσεων, καθώς θεωρείται ότι συμβάλλουν στον εθισμό των χρηστών και επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία, ιδιαίτερα των ανηλίκων.
Αν και η συζήτηση δεν έχει λάβει ακόμη τη δημοσιότητα που ίσως της αναλογεί, πρόκειται για μια υπόθεση που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε το Facebook και το Instagram στην Ευρώπη.
Τι ζητείται από τη Meta
Η πρόταση αφορά τρεις από τις βασικές λειτουργίες των κοινωνικών δικτύων:
- Autoplay, δηλαδή την αυτόματη αναπαραγωγή του επόμενου βίντεο χωρίς καμία ενέργεια από τον χρήστη.
- Infinite scroll, την ατελείωτη ροή περιεχομένου που ανανεώνεται συνεχώς καθώς ο χρήστης κάνει κύλιση προς τα κάτω.
- Αλγόριθμους συστάσεων, οι οποίοι επιλέγουν ποιο περιεχόμενο θα εμφανιστεί στον κάθε χρήστη με βάση τη συμπεριφορά και τα προσωπικά του δεδομένα.
Οι επικριτές αυτών των λειτουργιών υποστηρίζουν ότι δεν σχεδιάστηκαν απλώς για να βελτιώσουν την εμπειρία χρήσης, αλλά για να κρατούν τους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερη ώρα στις πλατφόρμες.
Γιατί βρίσκονται στο στόχαστρο
Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει τις επιπτώσεις του λεγόμενου «εθιστικού σχεδιασμού» (addictive design) στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Το autoplay και το infinite scroll καταργούν τα φυσικά σημεία παύσης που θα έκαναν έναν χρήστη να σταματήσει τη χρήση. Αντίθετα, δημιουργούν μια συνεχή ροή περιεχομένου που ευνοεί την πολύωρη παραμονή στην εφαρμογή.
Παράλληλα, οι αλγόριθμοι συστάσεων προβάλλουν περιεχόμενο που εκτιμάται ότι θα αυξήσει περισσότερο την αλληλεπίδραση του χρήστη, κάτι που συχνά οδηγεί στην ανάδειξη πιο έντονου, συναισθηματικά φορτισμένου ή ακραίου περιεχομένου.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια έχει υιοθετήσει αυστηρότερη στάση απέναντι στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες μέσω του Digital Services Act (DSA).
Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός επιβάλλει στις πολύ μεγάλες πλατφόρμες να αξιολογούν και να περιορίζουν τους συστημικούς κινδύνους που δημιουργούν οι υπηρεσίες τους, όπως η παραπληροφόρηση, η χειραγώγηση των χρηστών και οι αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται κατά πόσο χαρακτηριστικά όπως το autoplay και το infinite scroll αποτελούν μορφές σχεδιασμού που ενισχύουν αυτούς τους κινδύνους.
Τι θα άλλαζε για τους χρήστες
Αν εφαρμοζόταν μια τέτοια απόφαση, η εμπειρία χρήσης των κοινωνικών δικτύων θα άλλαζε αισθητά.
Οι χρήστες θα έπρεπε να επιλέγουν οι ίδιοι πότε θα δουν το επόμενο βίντεο, η ατελείωτη κύλιση θα μπορούσε να αντικατασταθεί από διακριτές σελίδες ή σημεία διακοπής, ενώ θα δινόταν μεγαλύτερη δυνατότητα προβολής περιεχομένου με χρονολογική σειρά αντί για εξατομικευμένες προτάσεις του αλγορίθμου.
Οι υποστηρικτές της πρότασης θεωρούν ότι έτσι θα μειωθεί ο χρόνος χρήσης των εφαρμογών και θα ενισχυθεί ο έλεγχος του χρήστη πάνω στην ψηφιακή του εμπειρία.
Η θέση της Meta
Η Meta έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι επενδύει σε εργαλεία προστασίας των χρηστών και ιδιαίτερα των ανηλίκων, προσφέροντας δυνατότητες διαχείρισης του χρόνου χρήσης, γονικού ελέγχου και επιλογές για τον τρόπο προβολής του περιεχομένου.
Ωστόσο, οργανώσεις προστασίας καταναλωτών και ψηφιακών δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι τα μέτρα αυτά δεν αρκούν όσο ο βασικός σχεδιασμός των εφαρμογών εξακολουθεί να ενθαρρύνει την παρατεταμένη χρήση.
Μια συζήτηση που μόλις ξεκινά
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τη Meta. Ανοίγει μια πολύ ευρύτερη συζήτηση για το πώς πρέπει να σχεδιάζονται οι ψηφιακές πλατφόρμες και μέχρι ποιο σημείο οι εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιούν τεχνικές που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής των χρηστών.
Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρήσει σε αυστηρότερους περιορισμούς, η απόφαση ενδέχεται να αποτελέσει προηγούμενο για ολόκληρη τη βιομηχανία των κοινωνικών δικτύων, επηρεάζοντας όχι μόνο τη Meta αλλά και άλλες μεγάλες πλατφόρμες που βασίζονται σε παρόμοιες πρακτικές σχεδιασμού.
