Το μυθιστόρημα «Φρανκενστάιν» της Μαίρη Σέλεϊ, ένα από τα σημαντικότερα έργα της Γοτθικής λογοτεχνίας, έχει βαθιές ρίζες σε ένα απρόσμενο μέρος: τα αλπικά τοπία της Ελβετίας. Πράγματι, η ιστορία της δημιουργίας του Βίκτορ Φρανκενστάιν δεν είναι απλώς προϊόν φαντασίας.
Αντιθέτως, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με ένα συγκεκριμένο, εντυπωσιακό γεωγραφικό σημείο. Επομένως, το τοπίο αυτό, που κάποτε ήταν μια απέραντη «θάλασσα πάγου», λειτούργησε ως η απόλυτη έμπνευση για την ατμόσφαιρα τρόμου και μεγαλείου του βιβλίου. Ως εκ τούτου, η Ελβετία δεν υπήρξε απλά το σκηνικό, αλλά ένας ζωντανός χαρακτήρας στην ιστορία.
Το καλοκαίρι χωρίς ήλιο και η γέννηση του μύθου
Η ιδέα για τον «Φρανκενστάιν» γεννήθηκε το 1816, ένα έτος γνωστό στην ιστορία ως «το έτος χωρίς καλοκαίρι». Συγκεκριμένα, η έκρηξη του ηφαιστείου Ταμπόρα στην Ινδονησία το 1815 είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική εκπομπή τέφρας στην ατμόσφαιρα. Μάλιστα, αυτό προκάλεσε παγκόσμια ψύξη και ασυνήθιστα σκοτεινό και υγρό καιρό στην Ευρώπη.
Λόγω αυτού του σκοτεινού κλίματος, η Μαίρη Γκόντγουιν (μετέπειτα Σέλεϊ) βρισκόταν στην έπαυλη Βίλα Ντιοντάτι, στη λίμνη της Γενεύης. Παράλληλα, εκεί φιλοξενείτο ο Λόρδος Βύρων και ο Πέρσι Σέλεϊ. Εντούτοις, ο άσχημος καιρός τους ανάγκασε να μείνουν μέσα. Συνεπώς, για να περάσουν την ώρα, συμφώνησαν να γράψει ο καθένας μια ιστορία τρόμου. Από αυτόν τον λογοτεχνικό «διαγωνισμό» προέκυψε το έργο της Μαίρη, ο «Φρανκενστάιν, ή ο Σύγχρονος Προμηθέας».
Η «θάλασσα πάγου» ως μητέρα του τέρατος
Το κομβικό σημείο έμπνευσης για τη Μαίρη Σέλεϊ ήταν η περιοχή γύρω από το Σαμονί και τον παγετώνα Mer de Glace («Θάλασσα Πάγου»). Συγκεκριμένα, η οικογένεια Σέλεϊ επισκέφτηκε την περιοχή το 1816. Μάλιστα, η εικόνα του παγετώνα, που φαινόταν σαν ένας παγωμένος ποταμός να ρέει προς την κοιλάδα, ήταν ταυτόχρονα όμορφη και τρομακτική. Ως εκ τούτου, αυτή η εικόνα εντυπώθηκε στη συγγραφέα.
Στο μυθιστόρημα, ο δημιουργός, Βίκτορ Φρανκενστάιν, αναζητά παρηγοριά και γαλήνη στα αλπικά τοπία. Επομένως, είναι εκεί, στις παγωμένες κορυφές, που συναντά το Τέρας. Αυτή η συνάντηση, γεμάτη απελπισία και θυμό, γίνεται στο Mer de Glace. Πράγματι, ο παγετώνας αντιπροσωπεύει την απομόνωση και την ανεξέλεγκτη δύναμη της φύσης. Άλλωστε, το απέραντο, κρύο τοπίο αντικατοπτρίζει την παγωμένη καρδιά του ίδιου του Βίκτορ.
Η αντίθεση μεταξύ της επιστημονικής φιλοδοξίας (της δημιουργίας του Τέρατος) και του πρωτόγονου φυσικού κόσμου (του παγετώνα) είναι το βασικό θέμα του βιβλίου. Διότι, η Σέλεϊ χρησιμοποίησε τη δραματική ομορφιά των Άλπεων για να ενισχύσει τη γοτθική ατμόσφαιρα.
Από το χθες στο σήμερα: Η σμίκρυνση της έμπνευσης
Δυστυχώς, το τοπίο που ενέπνευσε τη Σέλεϊ έχει αλλάξει δραματικά. Συγκεκριμένα, ο παγετώνας Mer de Glace υποχωρεί με ανησυχητικό ρυθμό λόγω της κλιματικής αλλαγής. Μάλιστα, η εικόνα της «θάλασσας πάγου» που είδε η Σέλεϊ διαφέρει σημαντικά από τη σημερινή.
Η συρρίκνωση του παγετώνα αποτελεί μια οπτική υπενθύμιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Παράλληλα, λειτουργεί ως ένα σύγχρονο σχόλιο για την ανθρώπινη παρέμβαση, που ήταν το κεντρικό θέμα του Φρανκενστάιν. Εντούτοις, σήμερα, το πραγματικό «τέρας» δεν είναι η δημιουργία του Βίκτορ. Αντιθέτως, είναι η ανεξέλεγκτη καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.
Επιπλέον, η περιοχή του Σαμονί παραμένει ένας δημοφιλής προορισμός. Ωστόσο, οι επισκέπτες βλέφουν τώρα τα σημάδια της αλλαγής. Συνεπώς, η σύνδεση μεταξύ του λογοτεχνικού μύθου και της σημερινής οικολογικής πραγματικότητας γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Εν τέλει, το «Φρανκενστάιν» είναι ένα βιβλίο που, δύο αιώνες μετά, παραμένει τρομακτικά επίκαιρο.
Μια διαχρονική υπενθύμιση
Το μυθιστόρημα της Σέλεϊ δεν είναι μόνο μια ιστορία τρόμου. Αντιθέτως, είναι μια ηθική προειδοποίηση σχετικά με τα όρια της επιστήμης και τις συνέπειες της απληστίας. Διότι, ο Βίκτορ Φρανκενστάιν προσπάθησε να γίνει Θεός, παρεμβαίνοντας στην τάξη της φύσης.
Η παγωμένη λίμνη, η έμπνευση για το έργο, υπενθυμίζει ότι η ομορφιά και η δύναμη της φύσης είναι εύθραυστες. Πράγματι, το τοπίο αυτό μας καλεί να αναλογιστούμε τον ρόλο μας. Επομένως, το έργο της Σέλεϊ, γεννημένο από έναν «παγωμένο» χρόνο, μας προτρέπει να μην επαναλάβουμε τα λάθη του Βίκτορ.
