Συχνά αντιμετωπίζουμε φαινόμενα όπως αυτό του Βίκτορ Όρμπαν σαν κάτι «μακρινό». Σαν μια ιδιαιτερότητα άλλων κοινωνιών, που δεν μας αφορά. Μια πολιτική διαδρομή που, υποτίθεται, δεν θα μπορούσε να επαναληφθεί εδώ. Είναι όμως έτσι;
Η πραγματικότητα είναι λιγότερο βολική
Ο Όρμπαν δεν επιβλήθηκε. Δεν προέκυψε μέσα από εκτροπή. Ψηφίστηκε ξανά και ξανά. Για χρόνια, αποτέλεσε επιλογή. Όχι επειδή οι πολίτες δεν έβλεπαν, αλλά επειδή έβρισκαν σε αυτόν απαντήσεις. Απαντήσεις απλές, άμεσες, συχνά φορτισμένες. Μιλούσε για φόβους, για ταυτότητα, για απειλές — πραγματικές ή κατασκευασμένες. Και ταυτόχρονα πρόσφερε κάτι χειροπιαστό: παροχές, αίσθηση ασφάλειας, μια εικόνα ελέγχου.
Αυτή είναι η ουσίαΟι κοινωνίες δεν στρέφονται σε τέτοιες επιλογές από σύμπτωση. Το κάνουν όταν αισθάνονται ότι κάτι τους λείπει. Όταν η ανασφάλεια γίνεται καθημερινότητα και η πολιτική αδυνατεί να δώσει πειστικές απαντήσεις. Κι εδώ αρχίζει η δύσκολη σύγκριση. Στην Ελλάδα, η συζήτηση για θεσμούς, διαφάνεια και κράτος δικαίου συχνά εξαντλείται σε αντιπαραθέσεις χωρίς βάθος. Την ίδια στιγμή, ένα μέρος της κοινωνίας δείχνει ανεκτικότητα ή και αδιαφορία απέναντι σε φαινόμενα που, σε άλλες συνθήκες, θα προκαλούσαν μεγαλύτερη αντίδραση
Η άνοδος πολιτικών μορφών όπως ο Κυριάκος Βελόπουλος δείχνει ότι υπάρχει ακροατήριο για λόγο που πατά πάνω στον φόβο, στην ταυτότητα και στην ανάγκη για «απλές λύσεις». Ίσως όχι ακόμη πλειοψηφικό. Αλλά υπαρκτό. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν «θα γίνουμε Ουγγαρία». Το ερώτημα είναι πόσο έτοιμοι είμαστε να αναγνωρίσουμε τα μοτίβα όταν εμφανίζονται.
Γιατί αυτά τα φαινόμενα δεν ξεκινούν απότομα. Δεν εμφανίζονται ολοκληρωμένα. Χτίζονται σταδιακά: με μικρές παραχωρήσεις, με ανοχή, με τη λογική ότι «δεν είναι και τόσο σοβαρό». Μέχρι που γίνεται.
Ίσως τελικά να μην έχει τόση σημασία αν υπάρχει ένας «Έλληνας Όρμπαν». Σημασία έχει αν υπάρχουν οι συνθήκες που θα τον έκαναν αποδεκτό. Και αυτές οι συνθήκες δεν είναι ποτέ μόνο πολιτικές. Είναι βαθιά κοινωνικές. Είναι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τη δημοκρατία, την ευθύνη, την αλήθεια. Γιατί στο τέλος, καμία κοινωνία δεν είναι «άνοση». Απλώς κάποιες δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί αρκετά.
Διαβάστε επίσης: Μπορεί να μιλάει ο Κουφοντίνας της 17 Νοέμβρη;
