Η Σουηδία επαναφέρει τα έντυπα βιβλία και τη χειρόγραφη γραφή στα σχολεία, περιορίζοντας τις οθόνες στις μικρές ηλικίες. Οι λόγοι πίσω από τη νέα εκπαιδευτική στρατηγική.
Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, η Σουηδία αποτελούσε το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ψηφιακής εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Τα σχολικά βιβλία έδιναν σταδιακά τη θέση τους σε tablets και φορητούς υπολογιστές, ενώ το μοντέλο «μία συσκευή για κάθε μαθητή» θεωρούνταν το μέλλον της μάθησης.
Σήμερα, όμως, η σκανδιναβική χώρα αλλάζει πορεία. Η σουηδική κυβέρνηση επενδύει ξανά στα έντυπα βιβλία και στη χειρόγραφη γραφή, περιορίζοντας παράλληλα τη χρήση οθονών στις μικρές ηλικίες. Η στροφή αυτή δεν αποτελεί επιστροφή στο παρελθόν, αλλά μια προσπάθεια εξισορρόπησης της τεχνολογίας με πιο παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας.
Επιστροφή στο χαρτί και το μολύβι
Η νέα εκπαιδευτική πολιτική συνοδεύεται από σημαντική οικονομική ενίσχυση. Η κυβέρνηση χρηματοδότησε την αγορά νέων σχολικών βιβλίων με 685 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, ενώ έχει προβλέψει επιπλέον 500 εκατομμύρια κορώνες κάθε χρόνο, ώστε όλοι οι μαθητές να έχουν πρόσβαση σε έντυπο εκπαιδευτικό υλικό.
Παράλληλα, το υπουργείο Παιδείας έχει ξεκαθαρίσει ότι τα παιδιά έως έξι ετών θα πρέπει να χρησιμοποιούν ελάχιστα ή και καθόλου ψηφιακές συσκευές κατά τη διάρκεια του σχολικού προγράμματος.
Η πτώση στις επιδόσεις άνοιξε τη συζήτηση
Η αλλαγή πολιτικής ήρθε έπειτα από έντονο προβληματισμό για τα μαθησιακά αποτελέσματα.
Στη διεθνή αξιολόγηση PIRLS, που εξετάζει την αναγνωστική ικανότητα των μαθητών της Δ’ Δημοτικού, η Σουηδία παρουσίασε πτώση από τις 555 μονάδες το 2016 στις 544 το 2021. Αν και η επίδοσή της παραμένει υψηλότερη από τον διεθνή μέσο όρο, η υποχώρηση προκάλεσε έντονο διάλογο για τον ρόλο της ψηφιακής μάθησης.
Παράλληλα, ολοένα και περισσότεροι εκπαιδευτικοί διαπιστώνουν ότι οι μαθητές δυσκολεύονται να διαβάσουν μεγάλα κείμενα χωρίς διακοπές, ενώ η συγκέντρωσή τους επηρεάζεται όταν η διδασκαλία βασίζεται αποκλειστικά σε οθόνες.
Τι λένε οι επιστήμονες
Σύμφωνα με ερευνητές του Karolinska Institutet, η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί ταυτόχρονα περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την όραση, τον συντονισμό των κινήσεων, τη γλώσσα και τη μνήμη.
Αντίθετα, η πληκτρολόγηση βασίζεται σε πιο επαναλαμβανόμενες κινήσεις και προσφέρει λιγότερα αισθητηριακά ερεθίσματα, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες όπου αναπτύσσονται βασικές γνωστικές δεξιότητες.
Παρόμοια είναι και τα συμπεράσματα πολλών διεθνών μελετών για την ανάγνωση. Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η κατανόηση ενός κειμένου είναι συνήθως καλύτερη όταν αυτό διαβάζεται σε έντυπη μορφή, καθώς το χαρτί βοηθά τον εγκέφαλο να οργανώνει ευκολότερα τις πληροφορίες και να τις ανακαλεί.
Η τεχνολογία δεν εγκαταλείπεται
Η επιλογή της Σουηδίας δεν σημαίνει ότι απορρίπτει τον ψηφιακό κόσμο.
Η χώρα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πιο ψηφιοποιημένες οικονομίες της Ευρώπης, με περισσότερο από το 95% των νοικοκυριών να διαθέτει πρόσβαση στο διαδίκτυο. Υπολογιστές και ψηφιακά εργαλεία παραμένουν βασικό κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας για έρευνα, συνεργασία και ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων.
Η βασική διαφορά είναι ότι πλέον θεωρούνται υποστηρικτικά μέσα και όχι υποκατάστατα των βιβλίων.
Η πρόκληση της εποχής των οθονών
Η αλλαγή στρατηγικής έρχεται σε μια περίοδο όπου οι νέοι περνούν ολοένα και περισσότερες ώρες μπροστά από οθόνες. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι έφηβοι στις ανεπτυγμένες χώρες αφιερώνουν κατά μέσο όρο περισσότερες από τρεις ώρες ημερησίως σε ψηφιακές συσκευές εκτός σχολείου, χωρίς να υπολογίζεται ο χρόνος που απαιτείται για τη μελέτη.
Οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν ανησυχία ότι η συνεχής εναλλαγή εικόνων, ειδοποιήσεων και εφαρμογών δυσκολεύει την ανάπτυξη βαθιάς συγκέντρωσης, μιας δεξιότητας που θεωρείται απαραίτητη για την κατανόηση απαιτητικών κειμένων και την κριτική σκέψη.
Ένα νέο μοντέλο για την εκπαίδευση
Δεν συμφωνούν όλοι ότι οι οθόνες ευθύνονται αποκλειστικά για τη μείωση των μαθησιακών επιδόσεων. Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι παράγοντες όπως η πανδημία, οι κοινωνικές ανισότητες και οι αλλαγές στη σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού επηρέασαν επίσης τα αποτελέσματα.
Ωστόσο, η απόφαση της Σουηδίας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς προέρχεται από μία χώρα που πρωτοστάτησε στον ψηφιακό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης. Το μήνυμα που εκπέμπει δεν είναι η εγκατάλειψη της τεχνολογίας, αλλά η αναζήτηση μιας πιο ισορροπημένης προσέγγισης, όπου βιβλίο, μολύβι και οθόνη συνυπάρχουν με στόχο μια πιο ουσιαστική και αποτελεσματική μαθησιακή εμπειρία.
