Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν καταγράφουν απλώς ένα γεγονός. Καταγράφουν μια ολόκληρη εποχή καταγράφεται ο κόσμος . Η εικόνα από την παραλία του Λακανό στη νοτιοδυτική Γαλλία είναι μία από αυτές. Ένα ζευγάρι κάθεται κάτω από την ομπρέλα του, κοιτάζοντας τις τεράστιες φλόγες που καταπίνουν το δάσος στον ορίζοντα. Δεν τρέχει. Δεν φεύγει. Δεν αντιδρά. Απλώς παρακολουθεί.
Η φωτογραφία έγινε viral επειδή όλοι είδαμε μέσα της κάτι περισσότερο από μια πυρκαγιά. Είδαμε τον εαυτό μας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι μεγαλύτερες καταστροφές εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια μας και, σχεδόν ασυναίσθητα, έχουμε μάθει να τις αντιμετωπίζουμε σαν ακόμη μία εικόνα στο κινητό μας. Πόλεμοι, πλημμύρες, πυρκαγιές, δυστυχήματα, κοινωνική βία. Τα βλέπουμε, τα σχολιάζουμε για λίγα λεπτά και έπειτα συνεχίζουμε να κάνουμε scroll.
Δεν είναι αδιαφορία. Είναι κόπωση
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως συναισθηματική απονέκρωση. Όταν ο ανθρώπινος εγκέφαλος βομβαρδίζεται καθημερινά από τραγωδίες, κάποια στιγμή σταματά να αντιδρά με την ίδια ένταση. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας. Αν νιώθαμε κάθε μέρα όλο το βάρος κάθε καταστροφής που συμβαίνει στον κόσμο, πιθανότατα δεν θα μπορούσαμε να λειτουργήσουμε.
Όμως αυτή η άμυνα έχει ένα τίμημα. Σιγά σιγά συνηθίζουμε το αδιανόητο. Οι εικόνες από εμπόλεμες ζώνες γίνονται μέρος της καθημερινής ειδησεογραφίας. Οι πυρκαγιές αντιμετωπίζονται σαν εποχικό φαινόμενο. Οι άνθρωποι που χάνουν τα σπίτια τους μετατρέπονται σε αριθμούς. Και η συλλογική μας αντίδραση περιορίζεται σε ένα emoji θλίψης ή σε μια κοινοποίηση.
Η φωτογραφία από τη Γαλλία δεν κατηγορεί το ζευγάρι που κάθεται στην παραλία. Άλλωστε, δεν γνωρίζουμε την ιστορία του. Ίσως περίμενε οδηγίες εκκένωσης. Ίσως βρισκόταν σε ασφαλές σημείο. Ίσως απλώς πάγωσε μπροστά σε αυτό που έβλεπε.
Η πραγματική της δύναμη βρίσκεται αλλού. Μας θυμίζει πόσο εύκολα ο άνθρωπος μπορεί να συνηθίσει ακόμη και την καταστροφή. Το ίδιο συμβαίνει και στην κοινωνία συνολικά. Παρακολουθούμε πολιτικά σκάνδαλα, οικονομικές κρίσεις, περιβαλλοντικές καταστροφές και κοινωνικές ανισότητες με μια παράξενη αίσθηση παραίτησης. Σαν να έχουμε πειστεί ότι τίποτα δεν αλλάζει και ότι οποιαδήποτε αντίδραση είναι μάταιη.
Αυτή η αίσθηση αδυναμίας είναι ίσως η μεγαλύτερη νίκη κάθε κρίσης. Γιατί όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν ότι μπορούν να επηρεάσουν τα γεγονότα, παύουν και να συμμετέχουν. Δεν διαμαρτύρονται, δεν διεκδικούν, δεν κινητοποιούνται. Παρακολουθούν. Από θεατές των ειδήσεων γίνονται θεατές της ίδιας τους της ζωής.σως, λοιπόν, η πιο ανησυχητική εικόνα στη φωτογραφία να μην είναι οι φλόγες. Είναι η ηρεμία με την οποία τις κοιτάμε.
Η κλιματική κρίση, οι πόλεμοι και οι κοινωνικές αναταράξεις δεν εξελίσσονται σε κάποια μακρινή πραγματικότητα. Είναι ήδη εδώ. Και όσο περισσότερο εξοικειωνόμαστε μαζί τους χωρίς να αναρωτιόμαστε, χωρίς να αντιδρούμε και χωρίς να αναζητούμε λύσεις, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να θεωρήσουμε φυσιολογικό αυτό που δεν είναι.Γιατί οι κοινωνίες δεν αλλάζουν μόνο όταν ξεσπούν οι κρίσεις. Αλλάζουν και όταν οι άνθρωποι συνηθίζουν να τις παρακολουθούν αμίλητοι.
