Η Κούβα ξυπνά κάθε πρωί μέσα σε ένα σκοτάδι που δεν είναι μόνο κυριολεκτικό. Οι πολύωρες διακοπές ρεύματος έχουν γίνει κομμάτι της καθημερινότητας, τα ράφια στα καταστήματα αδειάζουν όλο και πιο γρήγορα και χιλιάδες οικογένειες ζουν με το ίδιο ερώτημα: πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει η χώρα;
Για δεκαετίες, η Cuba παρουσιαζόταν ως το ανθεκτικό σύμβολο της επανάστασης στην Καραϊβική. Σήμερα όμως βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις βαθύτερες κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας της μια κρίση πολιτική, οικονομική και κοινωνική που μοιάζει να πιέζει τα όρια ολόκληρης της κοινωνίας.
Η πολιτική κατάσταση παραμένει ασφυκτικά ελεγχόμενη. Το Κομμουνιστικό Κόμμα εξακολουθεί να είναι η μοναδική πολιτική δύναμη που κυβερνά τη χώρα, ενώ η ελευθερία έκφρασης και η αντιπολίτευση αντιμετωπίζονται με αυστηρότητα. Μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις του 2021 —τις μεγαλύτερες που είχε δει η Κούβα εδώ και δεκαετίες— το κράτος ενίσχυσε ακόμα περισσότερο τον έλεγχο πάνω στους πολίτες, τα μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο.
Πολλοί Κουβανοί κατηγορούν την κυβέρνηση ότι αδυνατεί να δώσει λύσεις στα καθημερινά προβλήματα. Από την άλλη, η ηγεσία της χώρας επιμένει ότι η βασική αιτία της κρίσης είναι το αμερικανικό εμπάργκο, το οποίο εδώ και δεκαετίες περιορίζει δραματικά την οικονομία και τις διεθνείς συναλλαγές της χώρας.
Όμως για τον απλό πολίτη, οι γεωπολιτικές εξηγήσεις χάνουν τη σημασία τους μπροστά στη μάχη της επιβίωσης
Η οικονομία της Κούβας βρίσκεται σε οριακό σημείο. Ο τουρισμός η βασική πηγή εσόδων της χώρας κατέρρευσε την περίοδο της πανδημίας και ποτέ δεν επέστρεψε πραγματικά στα προηγούμενα επίπεδα. Οι ελλείψεις σε καύσιμα έχουν παραλύσει τις μεταφορές, ενώ το εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο καταρρέει συνεχώς, αφήνοντας ολόκληρες πόλεις χωρίς ρεύμα για ώρες ή ακόμη και ημέρες.
Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί. Τα τρόφιμα κοστίζουν πολλαπλάσια σε σχέση με λίγα χρόνια πριν και οι μισθοί αδυνατούν να καλύψουν ακόμη και τις βασικές ανάγκες. Για πολλούς Κουβανούς, η πρόσβαση σε γάλα, φάρμακα ή ψωμί έχει μετατραπεί σε καθημερινό αγώνα. Μέσα σε αυτή την ασφυξία έχει δημιουργηθεί μια νέα κοινωνική πραγματικότητα.
Χιλιάδες νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα. Τα τελευταία χρόνια, η Κούβα βιώνει ένα από τα μεγαλύτερα μεταναστευτικά κύματα της ιστορίας της, με πολίτες να φεύγουν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Μεξικό ή άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής αναζητώντας εργασία και σταθερότητα. Σε πολλές γειτονιές της Αβάνας, σπίτια μένουν άδεια και οικογένειες διαλύονται ανάμεσα σε σύνορα και αποστάσεις.
Παράλληλα, μεγαλώνει και η κοινωνική ανισότητα. Όσοι έχουν συγγενείς στο εξωτερικό και λαμβάνουν εμβάσματα σε δολάρια μπορούν να επιβιώσουν πιο εύκολα. Όσοι εξαρτώνται αποκλειστικά από κρατικούς μισθούς βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με ακραία φτώχεια.
Η εικόνα της δωρεάν υγείας και παιδείας —που για χρόνια αποτελούσε το μεγάλο καμάρι της επανάστασης— δείχνει πλέον βαθιά τραυματισμένη. Νοσοκομεία λειτουργούν με ελλείψεις σε βασικά φάρμακα και εξοπλισμό, ενώ πολλοί εκπαιδευτικοί και γιατροί εγκαταλείπουν το επάγγελμα ή μεταναστεύουν.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την παρακμή, η Κούβα εξακολουθεί να κρατά κάτι από την παλιά της ψυχή. Στους δρόμους της Αβάνας ακούγεται ακόμη μουσική, τα παλιά αμερικανικά αυτοκίνητα συνεχίζουν να διασχίζουν τις λεωφόρους και οι άνθρωποι προσπαθούν να επιβιώσουν με χιούμορ, αξιοπρέπεια και αλληλεγγύη. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η χώρα μπορεί να αλλάξει χωρίς να χάσει την ταυτότητά της. Γιατί η Κούβα σήμερα μοιάζει παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους: στο επαναστατικό παρελθόν που επιμένει να επιβιώνει και σε μια σκληρή πραγματικότητα που απαιτεί επειγόντως αλλαγές.
