Τέσσερις άνδρες συνθέτουν τον στενό πυρήνα εξουσίας γύρω από τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ. Σε μια περίοδο κλιμακούμενης έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ο αγιατολάχ φέρεται να έχει αναθέσει σε αυτούς την αποστολή της διασφάλισης της συνέχειας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ακόμη και στο πιο ακραίο σενάριο αποσταθεροποίησης.
Πρόκειται για τον Αλί Λαριτζανί, τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, τον Αλί Ασγκάρ Χετζάζι και τον Αλί Σαμχανί — πρόσωπα με διακριτούς αλλά αλληλοσυμπληρούμενους ρόλους στον μηχανισμό εξουσίας της Τεχεράνης.
Σχέδιο διαδοχής σε τέσσερα επίπεδα
Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, ο Χαμενεΐ έχει διαμορφώσει ένα πολυεπίπεδο σύστημα διαδοχής για κρίσιμες κυβερνητικές και στρατιωτικές θέσεις. Για κάθε καίριο πόστο προβλέπονται έως και τέσσερις εναλλακτικές επιλογές, με στόχο να διατηρηθεί η αλυσίδα διοίκησης ακόμη και σε περίπτωση στοχευμένων επιθέσεων ή διακοπής επικοινωνιών.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει αυξημένες αρμοδιότητες στην περιφερειακή άμυνα, με εντολή να αποτρέψουν τόσο εξωτερικές απειλές όσο και ενδεχόμενες εσωτερικές αναταραχές. Το μοντέλο θυμίζει πολεμική διάταξη, με σαφή πρόβλεψη για το «επόμενο λεπτό» σε κάθε επίπεδο εξουσίας.
Ο πολιτικός διαχειριστής
Ο Αλί Λαριτζανί θεωρείται από τους πλέον έμπειρους πολιτικούς του καθεστώτος. Με διαδρομή σε κορυφαία αξιώματα, διαδραματίζει κομβικό ρόλο στις διπλωματικές διεργασίες γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει επαφές με χώρες της περιοχής και τη Μόσχα, μεταφέροντας —κατά πληροφορίες— μηνύματα του ίδιου του ανώτατου ηγέτη.
Αν και προέρχεται από επιφανή θρησκευτική οικογένεια, δεν φέρει τον τίτλο του αγιατολάχ, στοιχείο που τυπικά τον αποκλείει από τη διαδοχή στην ανώτατη θρησκευτική ηγεσία. Ωστόσο, η πολιτική του επιρροή θεωρείται καθοριστική σε περιόδους κρίσης. Δημόσια έχει υιοθετήσει σκληρή γραμμή απέναντι στις ΗΠΑ, κατηγορώντας την Ουάσιγκτον ότι χρησιμοποιεί το πυρηνικό ζήτημα ως μοχλό πίεσης για ευρύτερη αναμέτρηση.
Ο πιθανός διάδοχος
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του ανώτατου ηγέτη, εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα στο προσκήνιο. Μετά τον θάνατο του πρώην προέδρου Εμπραχίμ Ραΐσι σε αεροπορικό δυστύχημα, τα σενάρια περί διαδοχής αναζωπυρώθηκαν, με το όνομά του να συγκαταλέγεται μεταξύ των επικρατέστερων.
Αν και δεν κατέχει επίσημο κυβερνητικό αξίωμα, θεωρείται ότι λειτουργεί ως δίαυλος μεταξύ του πατέρα του και διαφόρων κέντρων ισχύος — από τον στρατό έως τον κλήρο. Αναλυτές εκτιμούν ότι η ενίσχυση της δημόσιας παρουσίας του ενδέχεται να προετοιμάζει το έδαφος για μια ελεγχόμενη μετάβαση.
Ο «αόρατος» συντονιστής
Λιγότερο γνωστός στο ευρύ κοινό αλλά με βαριά επιρροή στο εσωτερικό του καθεστώτος, ο Αλί Ασγκάρ Χετζάζι φέρεται να διαχειρίζεται τον συντονισμό μεταξύ των διαφόρων βραχιόνων ασφαλείας. Έχει χαρακτηριστεί στο παρελθόν από αμερικανικές αρχές ως πρόσωπο-κλειδί που κινείται παρασκηνιακά σε κρίσιμες αποφάσεις.
Θεωρείται ότι διατηρούσε στενή συνεργασία με τον εκλιπόντα στρατηγό Κασέμ Σουλεϊμανί, αρχιτέκτονα του περιφερειακού δικτύου συμμάχων της Τεχεράνης, ο οποίος σκοτώθηκε το 2020 σε αμερικανική επιχείρηση στο Ιράκ. Ο ρόλος του Χετζάζι εστιάζει κυρίως στη διατήρηση της συνοχής μεταξύ στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας.
Το «δεξί χέρι» της άμυνας
Ο Αλί Σαμχανί, βετεράνος του πολέμου Ιράν–Ιράκ, παραμένει μία από τις πιο ισχυρές φυσιογνωμίες του συστήματος. Έχει αναλάβει κατά καιρούς κρίσιμες αποστολές, μεταξύ των οποίων και τη διαπραγμάτευση για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας.
Στο παρελθόν τραυματίστηκε σε επιθέσεις που αποδόθηκαν στο Ισραήλ, ωστόσο επέστρεψε στο κέντρο των εξελίξεων, αναλαμβάνοντας αυξημένες αρμοδιότητες στον τομέα της εθνικής ασφάλειας. Δημόσιες τοποθετήσεις του υπογραμμίζουν ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια κατά του Ιράν θα αντιμετωπιστεί ως πράξη πολέμου, με «άμεση και συνολική» απάντηση.
Το όνομά του έχει βρεθεί και στο επίκεντρο κυρώσεων των ΗΠΑ, με κατηγορίες για εμπλοκή σε δίκτυα μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου που παρακάμπτουν τους διεθνείς περιορισμούς — κατηγορίες που η Τεχεράνη απορρίπτει ως πολιτικά υποκινούμενες.
Ένα καθεστώς σε διαρκή επιφυλακή
Με τον Χαμενεΐ να πλησιάζει τα 87 του χρόνια, το ζήτημα της διαδοχής αποκτά βαρύνουσα σημασία. Η στρατηγική της πολυεπίπεδης ετοιμότητας και η ανάδειξη ενός στενού κύκλου απολύτως έμπιστων προσώπων αποτυπώνουν την πρόθεση του καθεστώτος να αποφύγει κάθε κενό εξουσίας.
Σε ένα περιβάλλον διεθνούς πίεσης και εσωτερικών προκλήσεων, οι τέσσερις αυτοί άνδρες αποτελούν τον μηχανισμό άμεσης αντίδρασης της Τεχεράνης — την ασπίδα αλλά και τον πυρήνα λήψης αποφάσεων γύρω από τον ανώτατο ηγέτη.
Διαβάστε ακόμα: Η ιστορία του μπασκετμπολίστα που γλίτωσε την εκτέλεση, αλλά παραμένει στη φυλακή
