Στις 17 Ιανουαρίου 1966, ένα φαινομενικά στρατιωτικό δρομολόγιο ρουτίνας των Ηνωμένων Πολιτειών κατέληξε σε ένα από τα σοβαρότερα πυρηνικά ατυχήματα του Ψυχρού Πολέμου.
Πάνω από τις νοτιοανατολικές ακτές της Ισπανίας, στον ουρανό κοντά στο μικρό παραθαλάσσιο χωριό Παλομάρες, ένα στρατηγικό βομβαρδιστικό B-52 συγκρούστηκε με αεροσκάφος ανεφοδιασμού KC-135. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό: επτά αεροπόροι έχασαν τη ζωή τους και τέσσερις πυρηνικές βόμβες έπεσαν εκτός ελέγχου σε ισπανικό έδαφος και στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Το συμβάν εντάσσεται στο πλαίσιο της επιχείρησης «Chrome Dome», ενός άκρως απόρρητου προγράμματος των ΗΠΑ, που προέβλεπε τη συνεχή περιπολία βομβαρδιστικών οπλισμένων με πυρηνικά, έτοιμων να πλήξουν τη Σοβιετική Ένωση ανά πάσα στιγμή. Η λογική ήταν απλή αλλά επικίνδυνη: η μόνιμη παρουσία πυρηνικών στον αέρα λειτουργούσε ως μήνυμα αποτροπής, σε μια περίοδο όπου η καχυποψία μεταξύ Ανατολής και Δύσης βρισκόταν στο αποκορύφωμά της.
Το B-52 Stratofortress που συνετρίβη μετέφερε τέσσερις βόμβες υδρογόνου, τεράστιας ισχύος σε σχέση με εκείνη που ισοπέδωσε τη Χιροσίμα. Αν και δεν σημειώθηκε πυρηνική έκρηξη, η πτώση των βομβών προκάλεσε παγκόσμιο σοκ. Σε δύο περιπτώσεις ενεργοποιήθηκαν συμβατικά εκρηκτικά τμήματα των μηχανισμών, προκαλώντας διασπορά ραδιενεργού υλικού στο έδαφος γύρω από το Παλομάρες. Οι τρεις βόμβες εντοπίστηκαν γρήγορα σε αγροτικές εκτάσεις και απομακρύνθηκαν, όμως το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ήταν ήδη βαρύ.
Οι αμερικανικές αρχές ξεκίνησαν άμεσα μια τεράστια επιχείρηση καθαρισμού. Περίπου 2.000 τόνοι μολυσμένου χώματος συλλέχθηκαν, συσκευάστηκαν σε χιλιάδες βαρέλια και μεταφέρθηκαν εκτός Ισπανίας. Την ίδια ώρα, η τέταρτη βόμβα παρέμενε αγνοούμενη, προκαλώντας αγωνία και έντονη δημοσιότητα. Χρειάστηκαν 80 ημέρες ερευνών και η συμμετοχή περισσότερων από 2.000 στρατιωτικών και επιστημόνων, μέχρι να εντοπιστεί τελικά σε μεγάλο βάθος στη θάλασσα και να ανασυρθεί τον Απρίλιο του 1966.
Το επεισόδιο προκάλεσε διπλωματικές τριβές, ακόμη και με την Ισπανία του Φρανθίσκο Φράνκο, στενό σύμμαχο των ΗΠΑ. Υπό την πίεση της κοινής γνώμης, απαγορεύτηκαν οι πτήσεις αεροσκαφών με πυρηνικά όπλα πάνω από την ισπανική επικράτεια. Παράλληλα, σε πολλές χώρες ξέσπασαν αντιπυρηνικές κινητοποιήσεις, ενώ το Παλομάρες έγινε σύμβολο των κινδύνων της πυρηνικής στρατηγικής.
Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, το αποτύπωμα του ατυχήματος δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως. Τμήματα της περιοχής παραμένουν μολυσμένα, με τις ισπανικές και αμερικανικές αρχές να αναγνωρίζουν ότι ποσότητες πλουτωνίου εξακολουθούν να βρίσκονται στο έδαφος. Η συμφωνία του 2015 για περαιτέρω αποκατάσταση υπενθυμίζει ότι το Παλομάρες δεν είναι απλώς ένα ιστορικό επεισόδιο, αλλά μια διαρκής υπενθύμιση του πόσο κοντά βρέθηκε ο κόσμος σε μια ανεπανόρθωτη καταστροφή.
Διαβάστε ακόμα: Το μυστικό της Αγκάθα Κρίστι
