*Οι φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του Ιβάν Αβράμοφ
Ο ήλιος έλαμπε στον ουρανό εκείνη την ημέρα του Απρίλη, σε ένα τοπίο που η άνοιξη είχε ντύσει με έντονα χρώματα και αναγεννημένο πράσινο. Τα πρώτα φύλλα που έκαναν την εμφάνισή τους ανταγωνίζονταν τα λουλούδια των δέντρων – αλλού οι κερασιές και οι βερίκοκες είχαν ήδη μαραθεί, ενώ μηλιές, αχλαδιές και δαμασκηνιές βρισκόντουσαν στο ζενίθ της άνθισής τους. Εκείνο το απόγευμα, καθώς η σύζυγός του, Αλεξάνδρα, ετοίμαζε το δείπνο, ο Ιβάν Αβράμοφ βγήκε στην αυλή με τον μικρό του γιο, τον Γιούρικα, για λίγο καθαρό αέρα. Τυχαία συνάντησε τον φίλο του, Τόλικ, που έμενε πάνω από το διαμέρισμά του.
«Άκουσες για το Τσερνομπίλ;», του είπε αντί για χαιρετισμό.
«Όχι…», απάντησε αδιάφορα. «Τι έγινε εκεί;»
«Κάτι έγινε χτες… κάποιο ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό…»
Τα δυστυχήματα ήταν τόσο συνηθισμένα στη σύγχρονη εποχή, ώστε δεν προκαλούσαν πια ιδιαίτερη εντύπωση. Ο Αβράμοφ δεν έδωσε περισσότερη σημασία και συνέχισε να απολαμβάνει την ηλιόλουστη μέρα. Ήταν 27 Απριλίου 1986.
Η 26η Απριλίου 1986 έμεινε ανεξίτηλη στη συλλογική μνήμη. Για εκείνους που την έζησαν, σήμανε το ξεκίνημα μιας σκοτεινής περιόδου. Ο Ιβάν Αβράμοφ, Έλληνας στην καταγωγή, βίωσε τα γεγονότα με τη σύγχυση και την αβεβαιότητα που επικρατούσε τότε στη Σοβιετική Ένωση και τα μοιράζεται μέσω του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων. Τις πρώτες ώρες το συμβάν φαινόταν να είναι απλώς ένα ατύχημα σε έναν αντιδραστήρα, αλλά γρήγορα αποκαλύφθηκε ότι επρόκειτο για μία από τις χειρότερες καταστροφές στην ανθρώπινη ιστορία. Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Ιβάν Αβράμοφ ξετυλίγει εκείνες τις αναμνήσεις:
«Ενώ αργότερα οι ανακοινώσεις για το Τσερνομπίλ άρχισαν να γίνονται πιο αναλυτικές, η Μόσχα ως κύρια πηγή πληροφοριών, ήταν αισιόδοξη και προσπαθούσε να ηρεμήσει τον κόσμο. […]».
Οι προετοιμασίες για την Πρωτομαγιά του 1986 συνεχιζόντουσαν κανονικά. Ο Ιβάν είχε λάβει πρόσκληση να παραστεί στην επίσημη παρέλαση στην Κρεσχατίκ του Κιέβου. Παρά το κλίμα της γιορτής, κανείς δεν προειδοποίησε τον κόσμο για τους κινδύνους της ραδιενέργειας που είχε ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται.
Η 2α Μαΐου έμοιαζε με μια οποιαδήποτε μέρα της άνοιξης στο Κίεβο, παρά την καταστροφή που είχε ήδη συντελεστεί. Ο Αβράμοφ ακολούθησε τη συνηθισμένη του ρουτίνα, αγνοώντας ότι το φρέσκο γάλα που αγόραζε μπορεί να ήταν ήδη μολυσμένο. Η αλήθεια μαθεύτηκε όχι από τα ΜΜΕ, αλλά μέσω φημών μεταξύ των πολιτών.
«Αν δεν κάνω λάθος, εκείνες τις μέρες είχαμε τέσσερις συνεχόμενες ημέρες αργίας: 1 και 2 Μαΐου — Πέμπτη και Παρασκευή, και μετά Σάββατο και Κυριακή. […]», θυμάται ο Ιβάν.
Με την επιστροφή στη δουλειά του στις 5 Μαΐου, ήρθε αντιμέτωπος με την πικρή πραγματικότητα: το μέγεθος της καταστροφής ήταν πολύ πιο σοβαρό από ό,τι αρχικά αναμενόταν. Ολόκληρη η πόλη προσπαθούσε να απομακρύνει τα παιδιά της, ενώ τα μέσα μεταφοράς είχαν παραλύσει από τη μαζική έξοδο.
«Όταν πήγα στη δουλειά, στις 5 Μαΐου, και συζήτησα με τους συναδέλφους μου, έμαθα ότι η κατάσταση ήταν πολύ χειρότερη από ό,τι φαινόταν, […]», αφηγείται.
Συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο, ο Αβράμοφ αποφάσισε να απομακρύνει τον γιο του από την πόλη, παίρνοντας τα τελευταία διαθέσιμα εισιτήρια για το νότο, προς το πατρικό του χωριό Ουρζούφ, στις ακτές της Αζοφικής.
«Η 5η Μαΐου ήταν η επαγγελματική μου γιορτή — η Ημέρα του Σοβιετικού Τύπου, και θυμήθηκα τη μοναδική μου ελπίδα. […]», περιγράφει.
Στο χωριό, οι φήμες για την κατάσταση είχαν ήδη φτάσει. Χωρίς να σπέρνει πανικό, ο Αβράμοφ ενημέρωνε προσεκτικά τους συγχωριανούς του για όσα ήξερε, καθώς η ανησυχία μεγάλωνε.
Μετά από λίγες ημέρες, γύρισε πίσω στο Κίεβο, όπου το κλίμα είχε γίνει πιο βαρύ. Τα ελικόπτερα περνούσαν συνεχώς από πάνω, ρίχνοντας άμμο στον κατεστραμμένο αντιδραστήρα.
«Αφήνοντας τον γιο μου στους παππούδες και τις γιαγιάδες, γύρισα αμέσως στο Κίεβο, όπου έμαθα ότι δεν υπήρχε καμία αισιόδοξη πρόβλεψη για την κατάσταση, […]», ανακαλεί.
Οι ήρωες εκκαθαριστές, που εργάζονταν με αυταπάρνηση στο κατεστραμμένο Τσερνομπίλ, έγραψαν με τη θυσία τους μία συγκλονιστική σελίδα στην παγκόσμια ιστορία. Ο Ιβάν δεν ξεχνά τον γείτονά του, τον Έντικ Σμιρνόφ, ο οποίος πλήρωσε με τη ζωή του τη συμμετοχή του σε αυτή την προσπάθεια.
«Οι άνθρωποι… Οι άνθρωποι έσωσαν όχι μόνο την πατρίδα τους, αλλά και όλη την Ευρώπη, […]», λέει συγκινημένος.
Η μαρτυρία του Ιβάν Αβράμοφ, όπως αποτυπώνεται και στο ντοκιμαντέρ «Η επιστροφή του Ιβάν» του Θωμά Σίδερη, είναι μια συγκλονιστική υπενθύμιση της ευθύνης, της αλληλεγγύης και της μάχης για επιβίωση μπροστά σε αδιανόητες προκλήσεις.
Διαβάστε ακόμα: Τι είναι η νέα σαρκοφάγος του Τσερνόμπιλ
