Είναι μορφωμένοι, διαβάζουν χωρίς δυσκολία, μιλούν άπταιστα τη γλώσσα τους και χρησιμοποιούν καθημερινά λέξεις με ακρίβεια. Κι όμως, όταν πιάσουν στυλό και χαρτί, το χέρι σταματά.
Η λέξη υπάρχει στο μυαλό τους, ο ήχος της είναι ξεκάθαρος, αλλά η γραφή της μοιάζει ξαφνικά άγνωστη. Το φαινόμενο αυτό πλήττει σήμερα εκατομμύρια ανθρώπους στην Κίνα και έχει όνομα: 提笔忘字 – «σηκώνεις το στυλό και ξεχνάς το γράμμα».
Το φαινόμενο είναι γνωστό διεθνώς ως character amnesia και τα τελευταία χρόνια λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Άνθρωποι που συντάσσουν μακροσκελή κείμενα στο κινητό, που επικοινωνούν άψογα μέσω μηνυμάτων και email, αδυνατούν να γράψουν στο χαρτί ακόμα και βασικούς χαρακτήρες. Όχι επειδή δεν τους γνωρίζουν, αλλά επειδή το σώμα τους δεν θυμάται πια πώς να τους σχηματίσει.
Η βασική αιτία βρίσκεται στην τεχνολογία και, πιο συγκεκριμένα, στον τρόπο πληκτρολόγησης των κινεζικών. Στην ψηφιακή γραφή, ο χρήστης δεν χρειάζεται να γνωρίζει τον ακριβή σχηματισμό ενός ιδεογράμματος. Αρκεί να πληκτρολογήσει τη φωνητική του απόδοση – για παράδειγμα «zhongguo» – και η συσκευή του προτείνει αυτόματα τους αντίστοιχους χαρακτήρες. Με ένα κλικ, η λέξη εμφανίζεται έτοιμη. Οι γραμμές, τα strokes και τα ριζικά στοιχεία παρακάμπτονται.
Το αποτέλεσμα είναι μια γλωσσική ανισορροπία: η κατανόηση και η αναγνώριση παραμένουν ισχυρές, αλλά η παραγωγή μέσω γραφής εξασθενεί. Οι ίδιοι οι Κινέζοι παραδέχονται ότι γράφουν ελάχιστα με το χέρι σε σύγκριση με το παρελθόν. Και όπως συμβαίνει με κάθε δεξιότητα, όταν δεν ασκείται, φθίνει.
Η φράση 提笔忘字 έχει μπει στην καθημερινή γλώσσα. Ακούγεται σε γραφεία, σε πανεπιστήμια, ακόμα και σε σχολικές αίθουσες. Εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ότι οι μαθητές δεν δυσκολεύονται τόσο να μάθουν νέες λέξεις, όσο να διατηρήσουν τη δεξιότητα της χειρόγραφης γραφής. Είναι σαν να γνωρίζεις μουσική θεωρία, αλλά να έχεις χρόνια να αγγίξεις το όργανο.
Το ζήτημα έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό σε γλωσσολόγους, συγγραφείς και ακαδημαϊκούς. Κάποιοι μιλούν για μια νέα, ύπουλη μορφή αναλφαβητισμού. Όχι επειδή η γνώση χάνεται, αλλά επειδή η πρόσβαση σε αυτή περνά πλέον αποκλειστικά από οθόνες. Η τεχνολογία διευκόλυνε την επικοινωνία, αλλά απομάκρυνε το χέρι από τη γραφή.
Αν και το φαινόμενο παρατηρείται και σε άλλες χώρες – όπως η Ιαπωνία, η Κορέα και η Δύση – στην Κίνα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Κάθε χαρακτήρας κουβαλά ιστορία, τέχνη και μνήμη χιλιάδων ετών. Και όταν ξεχνάς πώς να τον γράφεις, δεν χάνεις απλώς μια λέξη. Χάνεις ένα μικρό κομμάτι πολιτισμού.
Διαβάστε ακόμα: Οι θηρευτές επιλέγουν το θήραμα με σκάκι
