Ανησυχητική εικόνα για τις συνήθειες και τις συμπεριφορές των Ελλήνων εφήβων αποκαλύπτει η νέα ευρωπαϊκή έρευνα ESPAD (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs) για το 2024, η οποία πραγματοποιείται κάθε τέσσερα χρόνια σε συνεργασία με τον Οργανισμό της ΕΕ για τα Ναρκωτικά (EUDA). Τα στοιχεία δείχνουν αυξημένα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ, καπνίσματος, χρήσης ουσιών και ενασχόλησης με τυχερά και ηλεκτρονικά παιχνίδια μεταξύ των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα, σε επίπεδα υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Στη χώρα μας, την έρευνα υλοποίησε για έβδομη συνεχόμενη φορά το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «Κώστας Στεφανής» (ΕΠΙΨΥ).
Αυξημένη χρήση ουσιών και εύκολη πρόσβαση
Ένας στους οκτώ εφήβους (13%) έχει δοκιμάσει έστω και μία φορά κάποια παράνομη ουσία, με την κάνναβη να κατέχει τη μερίδα του λέοντος (11%). Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με το 2019 (9,4%), καταγράφοντας τη μεγαλύτερη άνοδο της τελευταίας 25ετίας. Παράλληλα, ένας στους τρεις (34%) θεωρεί «αρκετά» ή «πολύ εύκολο» να βρει κάνναβη αν το θελήσει.
Ανησυχητικό θεωρείται επίσης το γεγονός ότι το 2% των μαθητών έχει κάνει χρήση ουσιών πριν από την ηλικία των 13 ετών, ενώ περίπου το 4% των χρηστών κάνναβης εμφανίζει ενδείξεις προβληματικής χρήσης. Επιπλέον, το 4,8% των εφήβων δηλώνει χρήση άλλων ψυχοδραστικών ουσιών πέρα από την κάνναβη.
Ψυχοδραστικά φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή
Ένας στους επτά (15%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει μη ιατρική χρήση ψυχοδραστικών φαρμάκων, όπως ηρεμιστικά, υπνωτικά ή ισχυρά παυσίπονα. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με το 2019 (3,5%), γεγονός που υποδεικνύει μια αυξανόμενη τάση αυτοθεραπείας χωρίς ιατρική επίβλεψη.
Αλκοόλ: μειώνονται οι δοκιμές, αυξάνονται οι υπερβολές
Παρότι το συνολικό ποσοστό των εφήβων που έχουν δοκιμάσει αλκοόλ μειώνεται σταδιακά (από 94% το 2015 σε 86% το 2024), αυξάνεται η υπερβολική κατανάλωση. Τρεις στους πέντε (59%) έχουν πιει αλκοόλ τον τελευταίο μήνα, ενώ περισσότεροι από ένας στους τρεις (37%) δηλώνουν ότι κατανάλωσαν διαδοχικά πάνω από πέντε ποτά σε μία περίσταση. Το 13% των εφήβων αναφέρει πως έχει μεθύσει μέσα στον ίδιο χρονικό διάστημα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ποσοστά αυτά τοποθετούν την Ελλάδα πάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο στους περισσότερους δείκτες που σχετίζονται με το αλκοόλ.
Κάπνισμα και ηλεκτρονικά τσιγάρα
Περισσότεροι από τους μισούς (54%) 16χρονους δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει, είτε παραδοσιακά είτε ηλεκτρονικά τσιγάρα. Ένας στους τρεις (36%) το έκανε μέσα στον τελευταίο μήνα, ενώ το 19% καπνίζει καθημερινά. Το 2024, το ποσοστό αυτό είναι αισθητά αυξημένο σε σχέση με το 2019 (43%), με το vaping να αποτελεί πλέον τη δημοφιλέστερη μορφή καπνίσματος στους εφήβους.
Τυχερά παιχνίδια και πιθανός εθισμός
Η ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια παρουσιάζει επίσης αύξηση. Περίπου ένας στους τρεις (36%) 16χρονους στην Ελλάδα δήλωσε ότι στοιχημάτισε χρήματα το τελευταίο έτος – ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (22%). Από αυτούς, το 7% εμφανίζει ενδείξεις πιθανού εθισμού, ενώ οι περισσότεροι παίζουν σε επίγεια καταστήματα (92%), αλλά και διαδικτυακά (72%).
Υπερβολική ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια
Η ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια αγγίζει πλέον το 71% των εφήβων, με σημαντική αύξηση σε σχέση με το 2019 (59%). Ένας στους πέντε δηλώνει ότι παίζει πάνω από τέσσερις ώρες καθημερινά, ενώ το 21% αναφέρει ότι αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω υπερβολικού παιχνιδιού – όπως ευερεθιστότητα, εξάρτηση ή συγκρούσεις με τους γονείς.
Μέσα κοινωνικής δικτύωσης: η «νέα εξάρτηση»
Σχεδόν οι μισοί 16χρονοι (48%) αναφέρουν ότι περνούν υπερβολικά πολύ χρόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και παραδέχονται πως η απουσία τους από αυτά επηρεάζει αρνητικά τη διάθεσή τους. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί σταθερά την τελευταία δεκαετία (από 36% το 2015), με παρόμοια τάση να καταγράφεται σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το μήνυμα των ειδικών
Οι ερευνητές του ΕΠΙΨΥ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές πρόληψης και ενημέρωσης, τόσο μέσα στα σχολεία όσο και στις οικογένειες. Όπως επισημαίνουν, η πρώιμη έκθεση των εφήβων σε ουσίες, τυχερά παιχνίδια και υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες εξαρτήσεις και ψυχικά προβλήματα στην ενήλικη ζωή.
Η έρευνα ESPAD του 2024 αποτυπώνει με σαφήνεια ότι η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα γενιά εφήβων που ενηλικιώνεται μέσα σε ένα περιβάλλον εύκολης πρόσβασης σε ουσίες, διαδικτυακού πειρασμού και κοινωνικής πίεσης. Ένα μήνυμα που δεν πρέπει να μείνει αναπάντητο.
Διαβάστε ακόμα: Ένα ταξί, από τους Αγίους Αναργύρους στην Αμερική
