Για δεκαετίες, οι γενιές, ιδίως η Gen Z, μεγάλωσαν με ένα πολύ συγκεκριμένο πρότυπο σε ότι αφορά την επαγγελματική τους σταδιοδρομία. Οι επιλογές βασίζονται στην επιβίωση και κατ’ επέκταση τα κριτήρια για την επιλογή επαγγέλματος είναι κατά βάση οικονομικά. Ο καθένας ως παιδί ή έφηβος που σκέφτεται το μέλλον του έχει ακούσει έστω και μια φορά στην ζωή του από αυτή την θεία ή τη γιαγιά στα οικογενειακά τραπέζια αυτό το “γιατρός ή δικηγόρος να γίνεις παιδί μου, αυτοί βγάζουν πολλά λεφτά”.
Για πολλούς δεν είναι καν κάποιος τόσο μακρινός όπως ή αυτή η γειτόνισσα που έχει γνώμη για τα πάντα αλλά κάποιος στο στενό οικογενειακό περιβάλλον, μου που ασκεί μεγάλη επιρροή, συχνά και οι ιδιοι του οι γονείς. Αντιμετωπίζουν το μέλλον του παιδιού κυνικά ως ένα σύνολο από αριθμούς. Ομολογώ ότι αυτή η αντιμετώπιση δεν είναι άτοπη.
Οι γενιές που μεγάλωσαν με φτώχεια, πόλεμο, κρίσεις, οικονομικές δυσκολίες είναι λογικό να αντιμετωπίζουν το χρήμα με έναν κυνικό τρόπο, “αν δεν έχω λεφτά, δεν θα έχω να φάω”. Φέρνουν άραγε τα λεφτά την ευτυχία;
Αυτό το μοντέλο δεν δημιουργεί μονάχα εργαζόμενους οι οποίοι υιοθετούν ένα φιλοχρήματο τρόπο σκέψης. Οι εργαζόμενοι συχνά πάσχουν από υπερκόπωση, εργασιομανία ή σωματική και ψυχολογική εξόντωση. Φαινόμενα όπως η τοξικότητα και η έλλειψη επαγγελματικών ορίων άρχισαν να εδραιώνονται όλο και πιο έντονα και να παρουσιάζονται ως κανονικότητα στα επαγγελματικά περιβάλλοντα. Την ίδια στιγμή η αγορά εργασίας συνοδεύεται από μια προσδοκία η οποία προϋποθέτει τον εξής τρόπο σκέψης, πρώτα αποκτάς εμπειρία, μετά αποδεικνύεις την αξία σου και, κάποια στιγμή, διεκδικείς καλύτερες συνθήκες.
Πρόκειται για μια τόσο αυτονόητη συνθήκη η οποία γίνεται το “manual” κάθε νέου που ξεκινά την επαγγελματική του σταδιοδρομία. Ετσι, εδραιώνεται ένα συγκεκριμένο επαγγελματικό μοντέλο στο οποίο οι επιλογές και τα κριτήρια συμπεριλαμβάνουν μόνο τον εργαζόμενο και την επαγγελματική εξέλιξη και αυτό μετά από πολλές υποχωρήσεις και συχνά θυσίες χωρίς να μπαίνει ποτέ στην εξίσωση ο άνθρωπος πίσω από τον εργαζόμενο. Η προσωπική ζωή και η ψυχική υγεία έρχονται δευτέρες και συχνά δεν υπολογίζονται καθόλου ως σημαντικές. Αδιαμφισβήτητα, οι γενιές οφείλουν να εξελίσσονται και μαζί τους να βελτιώνεται και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται η κάθε γενιά τις καταστάσεις.
Η Gen Z, όμως, φαίνεται να αμφισβητεί αυτό το μοντέλο από την αρχή. Μπαίνει στην αγορά εργασίας με διαφορετικές απαιτήσεις, περισσότερη αυτοπεποίθηση ως προς τα όριά της και πολύ μικρότερη διάθεση να παραμείνει σε μια δουλειά που δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της. Πρόκειται για θάρρος ή για θράσος; Είναι άραγε η Gen Z η πιο «killer» γενιά όταν πρόκειται για επαγγελματικές αποφάσεις και αν ναι, με ποιον τρόπο διαφοροποιείται από τους προηγούμενους;
Δεν φοβάται να πει «όχι»
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της Gen Z είναι η διαφορετική σχέση της με την έννοια της επαγγελματικής «ασφάλειας». Για τις προηγούμενες γενιές, η παραμονή σε μια εταιρεία για πολλά χρόνια θεωρούνταν συχνά ένδειξη σταθερότητας και επιτυχίας. Για τους νεότερους εργαζομένους, όμως, η παραμονή δεν αποτελεί αυτοσκοπό καθώς εκλαμβάνεται ως στασιμότητα αντί για σταθερότητα. Οι Gen Z αντιμετωπίζουν μια εταιρεία ως ένα μικρό οικοσύστημα μέσα στο οποίο η σχέση οφείλει να αμφίδρομη προκειμένου να κρίνεται λειτουργική.
Αν μια θέση δεν προσφέρει εξέλιξη, αξιοπρεπείς απολαβές, ευελιξία ή ένα περιβάλλον που θεωρούν υγιές, αρκετοί η Gen Z είναι μια γενιά που δεν είναι διατεθειμένη να συμβιβαστεί. Δεν αντιμετωπίζουν απαραίτητα την παραίτηση ως αποτυχία, αλλά ως εργαλείο διαπραγμάτευσης και επαναπροσδιορισμού της καριέρας τους. Θα μπορούσε άραγε αυτό να ένα κεκτημένο επειδή οι νέοι που ανήκουν στην Gen Z ήταν κάποτε να τα παιδιά που είδαν τους γονείς τους να αντιμετωπίζουν μη υγιεί επαγγελματικές συνθήκες;
Η δουλειά δεν είναι πλέον ολόκληρη η ταυτότητα
Η Gen Z έχει μεγαλώσει σε μια εποχή όπου η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία, την ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και την ανάγκη για ουσιαστική εργασία έχει γίνει πολύ πιο έντονη. Αυτό σημαίνει ότι αξιολογούν την «καλή δουλειά» με περισσότερα κριτήρια χωρίς να αναιρούν τη σημασία των χρημάτων και της δημιουργίας μιας σπουδαίας επαγγελματικής καριέρας. Ο μισθός παραμένει σημαντικός, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο επιλογής. Ευελιξία, δυνατότητες ανάπτυξης, και η εξελιξη του εαυτού μέσα από την εργασίας μπαίνουν στο κάδρο.Ο χρόνος εκτός εργασίας είναι από τα πιο σημαντικά αν όχι το βασικότερο από όλα.
Η λογική «δουλεύω τώρα ασταμάτητα για να ζήσω αργότερα» δεν πείθει εξίσου μια γενιά που έχει δει αλλεπάλληλες οικονομικές και κοινωνικές αναταράξεις. Για πολλούς Gen Z εργαζομένους, η ζωή δεν είναι κάτι που ξεκινά μετά τη συνταξιοδότηση. Η Gen Z γενιά έχει κατανοήσει κάτι πάρα πολύ σημαντικό, ότι το μυστικό για μια καλή και χαρούμενη ζωή κρύβεται στην ισορροπία ανάμεσα στις επαγγελματικές και τις προσωπικές επιλογές. Πρόκειται λοιπόν για συγγυνονούντα δοχεία.
Η παγίδα της υπερβολικής αυτοπεποίθησης
Είναι βέβαιο ότι το πιο «killer» στοιχείο της Gen Z μπορεί ταυτόχρονα να είναι και η αδυναμία της. Η αυτοπεποίθηση είναι πλεονέκτημα όταν συνοδεύεται από δεξιότητες, προετοιμασία και ρεαλιστική εικόνα της αγοράς, αποτελεσματικότητα στην εργασία και παραγωγικές ιδέες. Όμως κρίνεται επιζήμιο όταν μετατρέπεται σε πεποίθηση ότι η επόμενη ευκαιρία θα εμφανιστεί αυτόματα. Κρύβει μια παγίδα στην οποία το θάρρος και το θράσος είναι δύο έννοιες οι οποίες κρέμονται από το ίδιο τεντωμένο σκοινί. Είναι σημαντικό αυτή η γενιά να έχει πάντα κατά νου, σε κάθε σημαντική απόφαση ή επιλογή, ότι όσο ευέλικτο και αν είναι το σκοινί πάντοτε κρύβει το κίνδυνο να κοπεί.
Η γρήγορη εναλλαγή θέσεων εργασίας δεν σημαίνει πάντοτε επαγγελματική εξέλιξη. Η εμπειρία, η συνέπεια και η δυνατότητα να δουλέψει κανείς σε δύσκολες συνθήκες εξακολουθούν να έχουν αξία κι συχνά εμπόδια που για κάποιον με μικρή εργασιακή εμπειρία μπορεί να είναι “βουνό”. Το να ξέρεις πότε να φύγεις είναι σημαντικό· εξίσου σημαντικό είναι να ξέρεις πότε αξίζει να μείνεις και να επενδύσεις στον εαυτό σου και στην θέση που έχεις κατακτήσει ως τώρα.
Οι εργοδότες αλλάζουν;
Η πραγματική δύναμη της Gen Z δεν βρίσκεται μόνο στις αποφάσεις που παίρνει, αλλά και στο γεγονός ότι αναγκάζει τις επιχειρήσεις να επανεξετάσουν τι προσφέρουν στους εργαζομένους τους. Εϊναι η γενιά που έφερε στο προσκήνιο έννοιες όπως η ευελιξία, η τηλεργασία ή υβριδική εργασία, η διαφάνεια στις αμοιβές, η κουλτούρα συμπερίληψης. Ετσι, οι ευκαιρίες ανάπτυξης δεν είναι πλέον απλώς «bonus». Για ένα σημαντικό κομμάτι του νέου εργατικού δυναμικού αποτελούν προϋποθέσεις να δεχτούν μια θέση.
Η Gen Z δεν αλλάζει μόνο τις δικές της επαγγελματικές αποφάσεις. Έφερε αλλαγές στους κανόνες με τους οποίους λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις και αυτό σίγουρα προκάλεσε ταραχή σε όλους αυτούς που την αποδοκιμάζουν ως γενιά.
Τελικά, είναι η πιο «killer» γενιά;
Ίσως το πιο σωστό είναι να πούμε ότι η Gen Z είναι η γενιά που διαπραγματεύεται πιο επιθετικά τους όρους της εργασίας. Δεν αποδέχεται τόσο εύκολα την ιδέα ότι η επαγγελματική επιτυχία απαιτεί προσωπικές θυσίες χωρίς όρια και δεν θεωρεί δεδομένο ότι πρέπει να παραμείνει κάπου απλώς και μόνο επειδή «έτσι γίνεται». Δεν κλείνει το μάτι στον συμβιβασμό και την βόλεψη απλά επειδή προσφέρει μια παροδική ασφάλεια. Αυτό δεν την κάνει απαραίτητα καλύτερη από τις προηγούμενες γενιές. Την κάνει διαφορετική.
Το πραγματικά «killer» επαγγελματικό προφίλ, δεν είναι αυτό που συνδέεται με την φυγή ή τους τσακωμούς. Είναι πολύ σημαντικό να ξέρεις τι επιλέγεις και τι απωθείς, που και ποτε θέτεις όρια αλλά δεν είναι το μοναδικό. Είναι επίσης, εκείνο που ξέρεις τι αξίζει, τι μπορείς να προσφέρει και πότε πρέπει να διεκδικήσει περισσότερα. Να ξέρεις πότε και γιατί κάνεις μια επιλογή. Το βασικότερο από όλα είναι να μην σταματήσεις ποτέ να διεκδικείς την εξέλιξη, τόσο για τον εαυτό σου όσο και για το επάγγελμα που ασκείς, είτε αυτό προϋποθέτει γνώσεις είτε δεξιότητες.
Σε αυτό το παιχνίδι, η Gen Z φαίνεται να έχει ήδη καταλάβει κάτι που η αγορά εργασίας μαθαίνει ακόμη, ότι η καριέρα δεν είναι μονόδρομος. Είναι μια σειρά από επιλογές και η δύναμη βρίσκεται στο να ξέρεις πότε να κάνεις την επόμενη.
