Φόβος, οικειότητα και ψυχολογική αδράνεια εξηγούν γιατί πολλοί άνθρωποι παραμένουν σε σχέσεις που δεν τους καλύπτουν πια.
Οι σχέσεις που διαρκούν «παραπάνω απ’ όσο πρέπει» σπάνια τραβούν την προσοχή όσο εξελίσσονται. Γίνονται θέμα συζήτησης τη στιγμή που τελειώνουν, όταν όλοι προσπαθούν να εντοπίσουν τι πήγε στραβά, ποια στιγμή άλλαξε η ισορροπία, ποιο γεγονός λειτούργησε ως καταλύτης. Για το ίδιο το ζευγάρι, το τέλος συχνά παρουσιάζεται ως η στιγμή της απόλυτης αλήθειας.
Η πραγματική ιστορία, ωστόσο, έχει γραφτεί πολύ νωρίτερα. Στα ήσυχα χρόνια που προηγήθηκαν. Στις περιόδους όπου η σχέση δεν εξελισσόταν, αλλά παρέμενε λειτουργική. Όταν το ένστικτο έστελνε προειδοποιητικά σήματα, αλλά η σκέψη τα εξουδετέρωνε με το γνώριμο «δεν είναι τόσο άσχημα».
Το ερώτημα είναι απλό, αλλά η απάντηση σύνθετη: γιατί μένουμε σε σχέσεις ακόμη κι όταν δεν είμαστε χαρούμενοι;
Οι άνθρωποι δεν παραμένουν σε μη ικανοποιητικές σχέσεις επειδή τους λείπει η κρίση ή η αυτογνωσία. Παραμένουν επειδή έτσι λειτουργεί η ανθρώπινη ψυχολογία. Η προσκόλληση, ο φόβος της απώλειας, η ανάγκη για σταθερότητα και οι προσωπικές αφηγήσεις που χτίζουμε για τη ζωή μας παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η σύγχυση της οικειότητας με την ασφάλεια. Το νευρικό σύστημα δεν αξιολογεί αν μια σχέση είναι υγιής ή όχι και αναγνωρίζει μόνο αν είναι γνώριμη. Όταν ένα συναισθηματικό μοτίβο μοιάζει με όσα βιώσαμε νωρίς στη ζωή μας, το σώμα το ερμηνεύει ως ασφαλές, ακόμη κι αν το μυαλό αντιλαμβάνεται ότι η σχέση δεν λειτουργεί.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι άνθρωποι παραμένουν επειδή ασυνείδητα προσπαθούν να «διορθώσουν» παλιά τραύματα. Αναπαράγουν σχέσεις που μοιάζουν με ανεκπλήρωτες εμπειρίες του παρελθόντος, ελπίζοντας -χωρίς να το συνειδητοποιούν- σε ένα διαφορετικό τέλος. Δεν πρόκειται για αυτοϋπονόμευση, αλλά για μια βαθιά ανθρώπινη προσπάθεια επίλυσης όσων κάποτε πόνεσαν.
Καθοριστικός είναι και ο φόβος της αβεβαιότητας. Ο εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αποφεύγει το άγνωστο. Παρότι η σύγχρονη ζωή δεν εγκυμονεί υπαρξιακούς κινδύνους, η απομάκρυνση από μια σταθερή σχέση εξακολουθεί να βιώνεται ως απειλή. Έτσι, μια μη ικανοποιητική κατάσταση συχνά μοιάζει πιο «ασφαλής» από την προοπτική της αλλαγής.
Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι τείνουν να επιμένουν στις επιλογές τους ακόμη και όταν λαμβάνουν αρνητικά μηνύματα – ένα φαινόμενο γνωστό ως γνωστική αδράνεια. Η αλλαγή απαιτεί ενέργεια, θάρρος και συναισθηματικό κόστος. Και πολλές φορές, το μυαλό προτιμά το γνώριμο, ακόμη κι αν αυτό δεν φέρνει ευτυχία.
Διαβάστε ακόμα: Η επιστήμη πίσω από τη γιόγκα
