Ο τρόπος που ντυνόμαστε και οι δραστηριότητες που επιλέγουμε έχουν μετατραπεί σε ένα παιχνίδι εντυπώσεων, μέσα από το αποτύπωμα των δημοσιεύσεών μας στα social media. Η οικονομική αστάθεια, η κυριαρχία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τα ευρύτερα κοινωνικά στερεότυπα κρύβονται πίσω από αυτό το φαινόμενο. Η ανάγκη για αναγνώριση και κοινωνική αποδοχή ωθεί πολλούς να υιοθετούν μια «πλούσια» αισθητική, ακόμα κι αν η πραγματικότητα απέχει αρκετά από αυτή.
Η τάση της «ήσυχης πολυτέλειας»
Τον Μάρτιο του 2023, συνέπεσαν δύο γεγονότα που σηματοδότησαν μια καμπή στον τρόπο που ντυνόμαστε: η πρεμιέρα της τελευταίας σεζόν της σειράς Succession και η δίκη της Γουίνεθ Πάλτροου. Τόσο οι χαρακτήρες της σειράς όσο και η Καλιφορνέζα ηθοποιός έγιναν viral λόγω του στιλ τους. Μάλιστα, επρόκειτο για το φαινόμενο της «ήσυχης πολυτέλειας» (silent luxury). Αυτή η αισθητική, αν και αρχικά ήταν προσβάσιμη μόνο στις ελίτ, τελικά διαδόθηκε στο ευρύ κοινό, χάρη στα προϊόντα του fast fashion.
Πρόκειται μια αισθητική σε ουδέτερους τόνους, με λιτές γραμμές, χωρίς λογότυπα ή κραυγαλέα μοτίβα. Το σημείο που την κάνει να ξεχωρίζει είναι η χρήση υλικών πρώτης ποιότητας, όπως το κασμίρι ή το μαλλί μερινός, από οίκους όπως οι The Row ή Loro Piana. Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο. Προσωπικότητες όπως ο Στιβ Τζομπς, αλλά και άλλοι γκουρού της τεχνολογίας, είχαν ήδη υιοθετήσει ένα στυλ με εμφανισιακά απλά look, τα οποία όμως κόστιζαν μια περιουσία. Μια ιδιαίτερης φύσης διακριτικότητα.
Σήμερα, καθώς η οικονομική ανισότητα εντείνεται, φαίνεται πως όλοι θέλουμε να μιμηθούμε αυτό το 1% του πληθυσμού που συσσωρεύει τον μισό παγκόσμιο πλούτο. Μια απλή βόλτα στα γραφεία ή μια ματιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αρκεί για να το διαπιστώσει κανείς. Ακόμη, το διαδίκτυο είναι γεμάτο από περιεχόμενο που προσφέρει… τρικ. «Μυστικά» έχουν στόχο να κάνουν το σπίτι ή την γκαρνταρόμπα να φαίνονται ακριβά με λίγα χρήματα.
Ένας άλλος… ψηφιακός εαυτός
«Πρόκειται για μια αισθητική που, κατά τη γνώμη μου, υπάρχει από τότε που υπήρχαν άνθρωποι με χρήματα», εξηγεί η Κόρο Σαλδάνια, στέλεχος Fashion & Retail Business. Η ίδια δεν τη βλέπει ως τάση, αλλά ως στάση κατανάλωσης, η οποία έγινε δημοφιλής από πολιτιστικά γεγονότα όπως οι σειρές. Αναφέρεται στην επιτυχία του Succession και άλλων παραγωγών, όπως το The White Lotus. Μεταξύ των αιτιών, επισημαίνει τη μετά-πανδημική εποχή και την κοινωνικοπολιτική κατάσταση. Αυτά τα στοιχεία ωθούν τους έχοντες να ξοδεύουν αθόρυβα.
Ωστόσο, αυτή η προσβάσιμη ερμηνεία της «ήσυχης πολυτέλειας» συνδέεται άμεσα με την ανησυχία για τη δημιουργία ενός θετικού προσωπικού brand στους εργασιακούς χώρους. «Βλέπω, ειδικά στις γυναίκες, πώς προσπαθούν να έχουν μια συγκεκριμένη, πολύ προσεγμένη αισθητική που συνδέεται με τον ψηφιακό κόσμο». Ειδικά σε συναντήσεις τύπου Teams ή σε ομιλίες, μια λιτή αισθητική είναι λιγότερο πιθανό να αποτύχει οπτικά.
Εδώ, λοιπόν, παρεμβαίνει η πίεση για αναζήτηση έγκρισης στα κοινωνικά δίκτυα. Εκεί, το «aesthetic» (όρος που επεκτείνεται και στον κόσμο του interior design) «αμείβεται περισσότερο από τον αλγόριθμο», προσθέτει. Αυτό συμβαίνει επειδή το περιεχόμενο γίνεται πιο επαναχρησιμοποιήσιμο, μεγιστοποιώντας την αλληλεπίδραση και δείχνοντας καλύτερα στο feed των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης.
Η «παράσταση» του πλούτου με κακό σενάριο
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει πρόσφορο έδαφος για να συμμετάσχει κανείς στο παιχνίδι των εμφανίσεων. Τα πολυτελή ταξίδια και τα «κρυφά» σχέδια φαίνεται να έχουν πάψει να είναι αποκλειστικά. Αντιθέτως, έχουν σχεδόν κανονικοποιηθεί στα ψηφιακά περιβάλλοντα. Ταυτόχρονα, το 33,4% των Ευρωπαίων δεν μπορεί να πάει διακοπές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο κάθε καλοκαίρι γίνεται ξανά viral ένα βίντεο. Σε αυτό, ένας ηθοποιός ρωτούσε: «Γιατί όλες έχετε σκάφος;». Πέρυσι, μάλιστα, αποκαλύφθηκε ότι πολλοί influencers που καυχιόνταν ότι ταξίδευαν με ιδιωτικό αεροπλάνο, στην πραγματικότητα πήγαιναν σε ενοικιαζόμενα στούντιο για να φωτογραφηθούν.
Το φαινόμενο αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό μέσω της θεωρίας του habitus του κοινωνιολόγου Πιερ Μπουρντιέ. Ο Μπουρντιέ όρισε το συμβολικό κεφάλαιο ως την αναγνώριση και την αξία που αποδίδουμε σε ένα άτομο. Αυτή δεν βασίζεται στην υλική αξία, αλλά στην κοινωνική αποδοχή και αντίληψη. «Ενώ το συμβολικό κεφάλαιο μπορεί να γίνει πολύ εντυπωσιακό στο ψηφιακό τοπίο, αν δεν καταφέρει να μετατραπεί σε οικονομικό, κοινωνικό ή πολιτιστικό κεφάλαιο, μπορεί να γίνει πολύ εύθραυστο», εξηγεί η Λου Μπεκασίνο, ψυχολόγος.
Σε αυτό το σενάριο, η αναζήτηση του να δείχνεις περισσότερα από όσα πραγματικά έχεις μπορεί να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια διαφυγής από τη δεύτερη μορφή φτώχειας: την έλλειψη αναγνώρισης και κοινωνικής εκτίμησης. «Από τη θεωρία του Μπουρντιέ, αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό ως μια μορφή συμβολικής βίας», προσθέτει η Μπεκασίνο. Η αποτυχία παρουσιάζεται ως ατομική ευθύνη, ενώ οι δομικές συνθήκες γίνονται αόρατες.
Η εμμονή με το «Old Money»
Ακόμη και μεταξύ των πλουσίων υπάρχουν τάξεις. Ενώ οι μεγιστάνες της τεχνολογίας μπόρεσαν να υιοθετήσουν την αισθητική της ήσυχης πολυτέλειας, το «old money» – μια άλλη τάση που σαρώνει στα social media – είναι πολύ πιο απρόσιτο. Αυτό βασίζεται σε ένα ανέφικτο ιδεώδες. Περιλαμβάνει τη βασιλική οικογένεια και την αριστοκρατία.
«Τελευταία, γίνεται πολλή συζήτηση για το στιλ old money, ως μια αισθητική που υποτίθεται ότι αντικατοπτρίζει τον κληρονομικό πλούτο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διακρίνουμε μεταξύ της εμφάνισης ενός habitus και του πραγματικού συμβολικού κεφαλαίου», αναλύει η Μπεκασίνο. Η χρήση ενός πόλο ή μιας πλισέ φούστας μπορεί να μιμηθεί ορισμένους οπτικούς κώδικες της ελίτ. Παρόλα αυτά, δεν ισοδυναμεί με την πραγματική κοινωνική ένταξη. Το να είναι απρόσιτο, όμως, δεν φαίνεται να μας εμποδίζει να προσπαθούμε να μιμηθούμε αυτό το στιλ.
Σε κάθε περίπτωση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανοίγουν ένα πεδίο στο οποίο αυτοί οι κώδικες δίνουν δύναμη στους ανθρώπους. Δημιουργούν ένα είδος κεφαλαίου που μπορεί να επιτρέψει την πρόσβαση σε επαφές, προνομιούχους χώρους και χρήμα. Έτσι, η ανάγκη για αναγνώριση γίνεται συχνά πιο ισχυρή από την ίδια την οικονομική πραγματικότητα.
Διαβάστε ακόμα: Το φαινόμενο του «bio-baiting»: Το νέο… δόλωμα στα ραντεβού
