Ξημερώματα της Κυριακής, 26 Οκτωβρίου 2025, οι δείκτες των ρολογιών στην Ευρώπη -άρα και την Ελλάδα- θα γυρίσουν μία ώρα πίσω, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από τη θερινή στη χειμερινή ώρα. Αυτή η αλλαγή, που πραγματοποιείται πιστά την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, χαρίζει θεωρητικά μία ώρα επιπλέον ύπνου. Παράλληλα, όμως, επαναφέρει τη συζήτηση για την σκοπιμότητα και τις επιπτώσεις ενός μέτρου με βαθιές ρίζες στην παγκόσμια ιστορία και αμφιλεγόμενη παρουσία στην επιστημονική κοινότητα.
Από τον Φραγκλίνο στους Παγκόσμιους Πολέμους: Μία ιστορική αναδρομή
Η ιδέα για την καλύτερη αξιοποίηση του φυσικού φωτός της ημέρας δεν είναι καινούργια. Συγκεκριμένα, η πρώτη αναφορά σε κάτι αντίστοιχο χρονολογείται από το 1784. Ο Αμερικανός εφευρέτης και πολιτικός Βενιαμίν Φραγκλίνος πρότεινε τότε, με μια μάλλον χιουμοριστική επιστολή, στους Παριζιάνους να ξυπνούν νωρίτερα για να εξοικονομήσουν κεριά. Ωστόσο, η σοβαρή πρόταση για τη θέσπιση της θερινής ώρας ήρθε πολύ αργότερα.
Πράγματι, ο Βρετανός κατασκευαστής Γουίλιαμ Γουίλετ ήταν αυτός που το 1907, με το δοκίμιό του «Waste of Daylight» («Σπατάλη του Φωτός της Ημέρας»), υποστήριξε σθεναρά την αλλαγή. Όπως υποστήριζε, η μετακίνηση του ρολογιού θα έδινε περισσότερες ώρες φωτός τα απογεύματα, κάτι που θα οδηγούσε σε εξοικονόμηση ενέργειας. Εντούτοις, η πρότασή του δεν υιοθετήθηκε αμέσως.
Η καθιέρωση του μέτρου έγινε τελικά μέσα στη δίνη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Γερμανία, συγκεκριμένα, ήταν η πρώτη χώρα που το 1916 υιοθέτησε τη θερινή ώρα. Ήθελε, επομένως, να εξοικονομήσει άνθρακα, ένα ζωτικής σημασίας καύσιμο για τη βιομηχανία και τον στρατό της. Ακολούθησαν σύντομα η Μεγάλη Βρετανία και πολλές άλλες χώρες. Αργότερα, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η πρακτική επανήλθε με ακόμα μεγαλύτερη ένταση.
Η Ελλάδα υιοθέτησε τη θερινή ώρα το 1975, στον απόηχο της πετρελαϊκής κρίσης του 1973. Εκτοτε, η εναλλαγή μεταξύ θερινής και χειμερινής ώρας γίνεται σταθερά, σύμφωνα με την Οδηγία 2000/84/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η οδηγία ορίζει ότι η αλλαγή σε θερινή ώρα πραγματοποιείται την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου και η επιστροφή στη χειμερινή ώρα (τη «φυσική» ώρα) γίνεται την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου.
Το επιστημονικό δίλημμα: Ενεργειακή εξοικονόμηση και κιρκάδιοι ρυθμοί
Ο κύριος στόχος της αλλαγής, δηλαδή η εξοικονόμηση ενέργειας, πλέον αμφισβητείται. Σύγχρονες μελέτες υποστηρίζουν ότι η εξοικονόμηση είναι σήμερα περιορισμένη, καθώς αγγίζει μόλις το 0.3% κατά μέσο όρο. Αυτό συμβαίνει διότι η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας έχει αλλάξει δραματικά με την πάροδο των ετών, αφού πλέον δεν αφορά μόνο τον φωτισμό αλλά και πολλές άλλες συσκευές.
Ως εκ τούτου, το επίκεντρο της συζήτησης έχει μετατοπιστεί στις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Πολλοί επιστήμονες, κυρίως χρονοβιολόγοι και ειδικοί στον ύπνο, τάσσονται πλέον υπέρ της κατάργησης του μέτρου. Υποστηρίζουν, επομένως, ότι η ετήσια μεταβολή διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό, το εσωτερικό «βιολογικό ρολόι» του οργανισμού.
Ειδικότερα, η απότομη αλλαγή της ώρας, ιδιαίτερα αυτή της άνοιξης που «χάνουμε» μία ώρα, μοιάζει με ένα μικρό τζετ λαγκ, καθώς το σώμα χρειάζεται αρκετές ημέρες για να προσαρμοστεί. Συνέπεια αυτής της διαταραχής είναι η αύξηση των περιστατικών καρδιαγγειακών επεισοδίων και τροχαίων ατυχημάτων τις πρώτες ημέρες μετά την αλλαγή. Επίσης, παρατηρούνται προβλήματα στον ύπνο, κόπωση και μειωμένη συγκέντρωση. Ακόμα και η επιστροφή στη χειμερινή ώρα, αν και χαρίζει μία ώρα ύπνου, συνδέεται με διαταραχές στη διάθεση.
Το μέλλον του χρόνου στην Ευρώπη: Μόνιμη ώρα, αλλά ποια;
Με βάση τα παραπάνω δεδομένα και τις έντονες αντιδράσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το 2018 την κατάργηση της αλλαγής ώρας. Έτσι, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε το 2019 υπέρ του τερματισμού της πρακτικής από το 2021. Ωστόσο, η απόφαση να επιλέξει κάθε κράτος-μέλος μόνιμα είτε τη θερινή είτε τη χειμερινή ώρα δεν προχώρησε.
Λόγω της πανδημίας του COVID-19 και των διαφωνιών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με την κοινή πολιτική, το θέμα αναβλήθηκε επ’ αόριστον. Συνεπώς, μέχρι να επιτευχθεί μια οριστική συμφωνία, η Ελλάδα και οι υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. θα συνεχίσουν να γυρίζουν τους δείκτες των ρολογιών τους δύο φορές τον χρόνο. Παρόλο που οι ειδικοί κλίνουν υπέρ της μόνιμης χειμερινής (κανονικής) ώρας, καθώς αυτή ευθυγραμμίζεται καλύτερα με τον φυσικό κύκλο του φωτός, η συζήτηση παραμένει ανοιχτή, αφήνοντας την αλλαγή ώρας ως ένα ετήσιο φαινόμενο.
