Ανάμεσα στη Σόρια και το Μπούργος βρίσκεται το μεγαλύτερο συνεχόμενο πευκοδάσος της Ευρώπης. Ένα μεσαιωνικό σύστημα διαχείρισης που εφαρμόζεται εδώ και πέντε αιώνες συμβάλλει καθοριστικά στην προστασία του από τις καταστροφικές πυρκαγιές.
Την ώρα που οι δασικές πυρκαγιές μετατρέπονται σε μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές απειλές της Ευρώπης, μια τεράστια πράσινη έκταση στη βόρεια Ισπανία μοιάζει να ακολουθεί τους δικούς της κανόνες. Ανάμεσα στις επαρχίες Σόρια και Μπούργος απλώνεται το μεγαλύτερο συνεχόμενο πευκοδάσος της ηπείρου, ένα οικοσύστημα που εδώ και αιώνες καταφέρνει να αποφεύγει τις μεγάλες καταστροφές από φωτιές.
Και η εξήγηση δεν βρίσκεται στην τεχνολογία ή σε κάποια σύγχρονη μέθοδο πρόληψης. Το «μυστικό» του βρίσκεται σε μια παράδοση που ξεκίνησε πριν από περίπου 500 χρόνια και εξακολουθεί να συνδέει τους κατοίκους με το δάσος με τρόπο σχεδόν μοναδικό.
Ένα μεσαιωνικό έθιμο που παραμένει ζωντανό
Το σύστημα είναι γνωστό ως «Suerte de Pinos» και οι ρίζες του χάνονται στον Μεσαίωνα. Από τον 16ο αιώνα, όταν θεσπίστηκε με βασιλικά διατάγματα, οι κάτοικοι της περιοχής συμμετέχουν σε μια ιδιαίτερη διαδικασία μέσω της οποίας αποκτούν δικαιώματα αξιοποίησης συγκεκριμένων δέντρων.
Κάθε χρόνο, την Πρωτομαγιά, περίπου 800 κάτοικοι συμμετέχουν στην παραδοσιακή κλήρωση. Δεν αποκτούν μόνο το δικαίωμα εκμετάλλευσης της ξυλείας, αλλά και την ευθύνη να φροντίζουν και να προστατεύουν την περιοχή που τους αναλογεί.
Για τον Αντόνιο Μαρτίν Τσικότε, που εργάστηκε για περισσότερες από τρεις δεκαετίες ως δασοφύλακας στο Κιντάναρ ντε λα Σιέρα, η σχέση αυτή εξηγεί γιατί οι άνθρωποι της περιοχής αντιμετωπίζουν το δάσος ως κομμάτι της ζωής τους και όχι ως έναν μακρινό φυσικό πόρο.
Η ανθρώπινη παρουσία ως φυσική ασπίδα
Το πευκοδάσος εκτείνεται σε περίπου 100.000 εκτάρια και καλύπτει 36 δήμους στις επαρχίες Σόρια και Μπούργος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η περιορισμένη εμφάνιση μεγάλων πυρκαγιών δεν είναι τυχαία.
Η συνεχής παρουσία των κατοίκων λειτουργεί ως ένας φυσικός μηχανισμός πρόληψης. Η τοπική κοινωνία δεν αξιοποιεί μόνο την ξυλεία, αλλά και βοσκότοπους, μανιτάρια, πέτρες και άλλους φυσικούς πόρους. Με αυτόν τον τρόπο, το δάσος παραμένει ενεργό και ζωντανό, ενώ οποιαδήποτε εστία φωτιάς μπορεί να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί πολύ πιο γρήγορα.
Ο δασολόγος Ιγνάθιο Πέρεθ-Σόμπα επισημαίνει ότι τα δάση που συνδέονται με μια βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να προστατευθούν αποτελεσματικά. Όπου υπάρχει ενεργή διαχείριση, οι πυρκαγιές τείνουν να είναι μικρότερες και λιγότερο καταστροφικές.
Ένας φυσικός θησαυρός που χρειάζεται στήριξη
Παρά τη μοναδικότητά του, πολλοί άνθρωποι της περιοχής θεωρούν ότι τα δημόσια δάση της Ισπανίας δεν λαμβάνουν την προσοχή που τους αναλογεί.
Ο Αντόνιο Μαρτίν Τσικότε έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για τη συνεργασία των σημαντικότερων δημόσιων δασών της χώρας, με στόχο την ενίσχυση των πολιτικών προστασίας και τη διασφάλιση των απαραίτητων πόρων για τη συντήρησή τους.
Για τους κατοίκους, τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα εντυπωσιακό τοπίο. Είναι πηγή νερού, ξυλείας, βιοποικιλότητας και οικονομικής δραστηριότητας, στοιχεία που καθιστούν τη διατήρησή τους ζωτικής σημασίας.
Ίσως γι’ αυτό τα αιωνόβια πεύκα της Σόρια και του Μπούργος εξακολουθούν να στέκουν αγέρωχα. Και ίσως η ιστορία τους να υπενθυμίζει ότι, πολλές φορές, οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι προστασίας της φύσης δεν είναι οι πιο σύγχρονοι, αλλά εκείνοι που κατάφεραν να επιβιώσουν μέσα στους αιώνες.
