Οι φιλίες δεν χάνονται συνήθως από έναν καβγά ή ένα μεγάλο λάθος. Πιο συχνά φθείρονται αργά, σχεδόν αθόρυβα, μέσα από μικρές καθημερινές συμπεριφορές και λέξεις που επαναλαμβάνονται μηχανικά. Μία από αυτές, όσο αθώα κι αν μοιάζει, έχει τη δύναμη να δημιουργήσει απόσταση, παρεξηγήσεις και τελικά αποξένωση. Είναι η λέξη που πολλοί χρησιμοποιούν σχεδόν αντανακλαστικά: «απασχολημένος».
Σε μια εποχή όπου οι ρυθμοί ζωής είναι εξαντλητικοί, το «είμαι απασχολημένος» μοιάζει με την πιο εύκολη και κοινωνικά αποδεκτή απάντηση. Τη λέμε όταν ακυρώνουμε μια έξοδο, όταν καθυστερούμε να απαντήσουμε σε ένα μήνυμα ή όταν νιώθουμε ότι δεν έχουμε τον χρόνο -ή τη διάθεση- να επενδύσουμε σε μια συζήτηση. Το πρόβλημα δεν είναι η πραγματική έλλειψη χρόνου, αλλά η επαναλαμβανόμενη χρήση της λέξης ως μόνιμη δικαιολογία.
Στην πράξη, το «απασχολημένος» έχει χάσει το νόημά του. Δεν περιγράφει πια μια συγκεκριμένη κατάσταση, αλλά λειτουργεί ως γενικόλογη απάντηση που δεν εξηγεί τίποτα. Όλοι είναι απασχολημένοι. Δουλειά, οικογένεια, υποχρεώσεις, άγχος, προσωπικά ζητήματα: η καθημερινότητα των περισσότερων ανθρώπων είναι γεμάτη. Όταν όμως όλοι είναι απασχολημένοι, η λέξη παύει να μεταδίδει πληροφορία και αρχίζει να δημιουργεί συναισθηματικό κενό.
Για εκείνον που την ακούει συχνά, η λέξη μπορεί να μεταφραστεί ως έλλειψη ενδιαφέροντος. Όχι απαραίτητα συνειδητά, αλλά σε συναισθηματικό επίπεδο. Όταν ένας φίλος ακούει επανειλημμένα «δεν προλαβαίνω», «είμαι απασχολημένος», «άλλη φορά», αρχίζει να νιώθει ότι μπαίνει μόνιμα σε δεύτερη μοίρα. Κι ακόμη κι αν κατανοεί αντικειμενικά τους λόγους, η αίσθηση της απόρριψης συσσωρεύεται.
Συχνά, πίσω από τη λέξη «απασχολημένος» κρύβεται κάτι πολύ πιο ειλικρινές: διαφορετικές προτεραιότητες. Κάποιες φάσεις της ζωής απαιτούν περισσότερη ενέργεια στη δουλειά, στο μεγάλωμα των παιδιών, σε μια αλλαγή καριέρας ή στην προσωπική φροντίδα. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Εκείνο όμως που πληγώνει τις φιλίες δεν είναι η αλλαγή προτεραιοτήτων, αλλά η αδυναμία να επικοινωνηθεί με σαφήνεια.
Η γενικότητα της λέξης αφήνει χώρο για παρερμηνείες. Δεν λέει αν η απόσταση είναι προσωρινή ή μόνιμη, αν αφορά μια δύσκολη περίοδο ή μια σταθερή επιλογή. Έτσι, αντί να προστατεύει τη σχέση, την αποδυναμώνει. Ο άλλος μένει με ερωτήματα που δεν απαντώνται και συναισθήματα που δεν εκφράζονται.
Υπάρχουν όμως εναλλακτικές. Η ειλικρίνεια δεν χρειάζεται να είναι σκληρή για να είναι καθαρή. Το να είμαστε πιο συγκεκριμένοι βοηθά τους φίλους μας να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει. Αντί για «είμαι απασχολημένος», μπορούμε να πούμε ότι περνάμε μια απαιτητική περίοδο στη δουλειά, ότι χρειαζόμαστε λίγο χρόνο για τον εαυτό μας ή ότι αυτή τη στιγμή δεν έχουμε τη συναισθηματική ενέργεια που θα θέλαμε.
Εξίσου σημαντικό είναι να ορίζεται ένα χρονικό πλαίσιο. Η αβεβαιότητα κουράζει τις σχέσεις. Όταν κάποιος ξέρει ότι η απόσταση είναι προσωρινή, μπορεί να την αντέξει. Όταν όμως δεν γνωρίζει αν θα υπάρξει επανασύνδεση, τείνει να απομακρύνεται για να προστατευτεί.
Οι φιλίες δεν απαιτούν διαρκή παρουσία, αλλά χρειάζονται αίσθηση ασφάλειας και αμοιβαιότητας. Μερικές λέξεις παραπάνω, λίγη περισσότερη σαφήνεια και ειλικρίνεια μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια σχέση που απλώς ατονεί και σε μια φιλία που αντέχει στον χρόνο.
Ίσως, τελικά, το θέμα δεν είναι πόσο απασχολημένοι είμαστε, αλλά πόσο πρόθυμοι να δείξουμε ότι οι άνθρωποί μας εξακολουθούν να έχουν χώρο στη ζωή μας. Και αυτό δεν χρειάζεται χρόνο – χρειάζεται πρόθεση.
Διαβάστε ακόμα: Η Έμιλι από το Παρίσι στη… Ρώμη
