Και ξαφνικά μπήκαν στη ζωή μας δυο λέξεις που άλλαξαν εντελώς την καθημερινότητά μας: «πολιτική ορθότητα» ή αν θέλετε να μιλάμε με διεθνείς όρους «political correct». Ο δημόσιος διάλογος, η δημοσιογραφία, η διαφήμιση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και η ίδια η τηλεόραση από εκείνη τη στιγμή άλλαξαν ριζικά …
Η «Πολιτική Ορθότητα» στην τηλεόραση και τα ερωτήματα που προκύπτουν
Ως «πολιτική ορθότητα», αναφέρεται η αποφυγή εκφράσεων ή συμπεριφορών που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προσβλητικές, ότι αποκλείουν, περιθωριοποιούν ομάδες ανθρώπων ή ότι είναι διακρίσεις εις βάρος τους. Η έννοια αυτή, έχει εισέλθει δυναμικά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και ειδικά στην ελληνική τηλεόραση. Ωστόσο, στην προσπάθεια εφαρμογής της, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα και προκλήσεις σχετικά με το κατά πόσο αυτή η προσέγγιση περιορίζει τη δημιουργική ελευθερία και τη γνησιότητα της καλλιτεχνικής έκφρασης.
- Η Ανάγκη για Πολιτική Ορθότητα
Στην ελληνική τηλεόραση, οι επιρροές αυτής της τάσης είναι εμφανείς τόσο στις σειρές όσο και σε αρκετές εκπομπές. Οι παραγωγοί και οι τηλεοπτικοί σταθμοί πια προσπαθούν να δημιουργήσουν περιεχόμενο που να είναι πιο συμπεριληπτικό και αντανακλά την ποικιλία της κοινωνίας, αποθαρρύνοντας την αναπαραγωγή ρατσιστικών ιδεών και ενισχύοντας το μήνυμα του σεβασμού.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής είναι η σειρά «Maestro», που προβάλλεται στο Mega αλλά και το Netflix, η οποία «αγγίζει» ζητήματα ενδοοικογενειακής βίας και ΛΟΑΤΚΙ+ σχέσεων με ιδιαίτερη ευαισθησία, αποδεικνύοντας ότι είναι δυνατή η προσέγγιση δύσκολων θεμάτων χωρίς προσβολές.
Ακόμα, η χρήση γλώσσας που είναι αποδεκτή και μη προσβλητική σε σχέση με τις διάφορες ομάδες είναι μια προτεραιότητα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την αποφυγή όρων που είναι παρωχημένοι ή έχουν αρνητική χροιά.
- Τα Προβλήματα που δημιουργεί η… υπερβολική χρήση της Πολιτικής Ορθότητας
Παρόλα αυτά, η πολιτική ορθότητα προκαλεί αντιπαραθέσεις, αφού ορισμένοι υποστηρίζουν ότι περιορίζει την ελευθερία της έκφρασης και την καλλιτεχνική δημιουργία, ενώ άλλοι ότι είναι απαραίτητη για τη δημιουργία ενός σεβαστού και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος.
Με λίγα λόγια, οι δημιουργοί υποστηρίζουν ότι η υπερβολική έμφαση στην πολιτική ορθότητα οδηγεί σε αυτολογοκρισία. Ενδεικτικά, αρκετές κωμικές σειρές έχουν μειώσει τη χρήση σατιρικών αναφορών, καθώς οι δημιουργοί φοβούνται αντιδράσεις από το κοινό ή τις κοινωνικές ομάδες που μπορεί να θεωρήσουν τα σχόλιά τους προσβλητικά.
Αντιδράσεις, όμως, είχαμε και από τον χώρο του τραγουδιού με αφορμή την απόφαση της Άλκηστις Πρωτοψάλτη να αλλάξει τον στίχο σε ένα από τα γνωστά τραγούδια της, αφαιρώντας τη λέξη “χοντρή”. Η αλλαγή του στίχου προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις στους θαυμαστές της αλλά και το ευρύτερο κοινό. Πολλοί ήταν εκείνοι που την υποστήριξαν θεωρώντας ότι η απόφαση αυτή είναι ένα βήμα προς την κατεύθυνση της ευαισθητοποίησης και της αποδοχής της διαφορετικότητας, ενώ άλλοι εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι η πολιτική ορθότητα μπορεί να περιορίσει τη δημιουργική ελευθερία των καλλιτεχνών. Η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, σε δηλώσεις της, τόνισε ότι επιθυμεί τα τραγούδια της να είναι συμπεριληπτικά και να αποφεύγουν οποιαδήποτε μορφή προσβολής ή διάκρισης.
Από την άλλη πλευρά, σε πολλές περιπτώσεις, η πολιτική ορθότητα παραμένει στην επιφάνεια. Εκπομπές και παρουσιαστές αλλάζουν λέξεις ή φράσεις για να αποφύγουν αντιδράσεις, αλλά η ουσία της επικοινωνίας παραμένει ίδια. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς να τη χαρακτηρίσουν ως υποκριτική, όπως ο ηθοποιός Σπύρος Παπαδόπουλος, ο οποίος δήλωσε: «Η πολιτική ορθότητα είναι μία τεράστια υποκρισία».
- Η Ισορροπία Ανάμεσα στη Δημιουργία και τη Συμμόρφωση
Το μεγαλύτερο ζήτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι η ανάγκη εύρεσης μιας ισορροπίας. Από τη μία πλευρά, η πολιτική ορθότητα είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ο σεβασμός και η αξιοπρέπεια όλων των κοινωνικών ομάδων. Από την άλλη, δεν πρέπει να γίνεται εργαλείο περιορισμού που «στραγγαλίζει» τη δημιουργικότητα.
Ένα πιθανό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η αποσαφήνιση του πλαισίου της πολιτικής ορθότητας. Οι δημιουργοί χρειάζονται σαφείς κατευθυντήριες γραμμές που θα τους βοηθούν να αποφεύγουν προσβλητικά σχόλια, χωρίς όμως να αισθάνονται εγκλωβισμένοι. Επίσης, το κοινό πρέπει να αναγνωρίσει ότι το χιούμορ και η καλλιτεχνική ελευθερία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της πολιτιστικής παραγωγής.
Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου η δημιουργικότητα και ο σεβασμός θα μπορούν να συνυπάρχουν, εξυπηρετώντας τις ανάγκες τόσο των καλλιτεχνών όσο και του κοινού.
