Ο ανελκυστήρας αποτελεί αναμφίβολα έναν από τους πιο παράξενους δημόσιους χώρους της σύγχρονης αστικής ζωής. Πράγματι, πρόκειται για ένα μικρό μεταλλικό κουτί όπου άγνωστοι άνθρωποι έρχονται αναγκαστικά σε πολύ κοντινή απόσταση. Ωστόσο, αυτή η σωματική εγγύτητα δεν συνοδεύεται συνήθως από μια αντίστοιχη κοινωνική διάθεση. Φυσικά, οι περισσότεροι από εμάς θεωρούν τη διαδρομή μεταξύ των ορόφων ως μια σύντομη παύση από τον έξω κόσμο.
Αντίθετα, υπάρχουν πάντα εκείνοι οι τύποι που επιμένουν να σπάσουν την ιερή ησυχία με ανούσιες κουβέντες. Επομένως, το ζήτημα της ομιλίας μέσα στο ασανσέρ παραμένει ένα από τα πιο συνηθισμένα παράπονα της καθημερινότητάς μας.
Βέβαια, η ανάγκη για τη λεγόμενη ψιλή κουβέντα φαντάζει σε πολλούς ως μια πράξη ευγένειας. Συγκεκριμένα, ορισμένοι αισθάνονται ότι η σιωπή είναι βαριά ή ακόμα και αγενής προς τον συνάνθρωπο. Παράλληλα, η αμηχανία του να κοιτάζεις το κενό ή το κινητό σου τηλέφωνο τους ωθεί στην ομιλία.
Εντούτοις, η πλειοψηφία των επιβατών βιώνει αυτή την προσπάθεια επικοινωνίας ως μια παραβίαση του ιδιωτικού τους χώρου. Εξάλλου, ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσει κανείς στον προορισμό του είναι ελάχιστος. Συνεπώς, κάθε διάλογος που ξεκινά εκεί μέσα είναι καταδικασμένος να μείνει ημιτελής και επιφανειακός.
Άλλο Νότος, άλλο Βορράς…
Είναι αλήθεια ότι στην ελληνική κοινωνία είμαστε γενικά πιο εξωστρεφείς σε σύγκριση με τους Βορειοευρωπαίους. Μάλιστα, ένας χαιρετισμός ή ένα χαμόγελο θεωρούνται αυτονόητα στοιχεία καλής γειτονίας ή συναδελφικότητας. Όμως, η μετάβαση από το απλό γεια στην ανάλυση του καιρού είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Πράγματι, η ερώτηση για το αν θα βρέξει το απόγευμα δεν προσφέρει καμία ουσιαστική πληροφορία. Επιπλέον, η υποχρέωση να απαντήσεις σε κάτι τόσο κοινότυπο δημιουργεί μια πρόσθετη πνευματική κόπωση. Τότε, η σύντομη διαδρομή με το ασανσέρ μετατρέπεται από μια στιγμή ηρεμίας σε μια κοινωνική δοκιμασία.
Αναμφίβολα, η ψυχολογία πίσω από την αμηχανία του ανελκυστήρα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τους ειδικούς. Καθώς βρισκόμαστε παγιδευμένοι σε έναν κλειστό χώρο χωρίς εύκολη έξοδο, οι αισθήσεις μας οξύνονται. Έτσι, οποιοδήποτε εξωτερικό ερέθισμα, όπως η φωνή ενός αγνώστου, μπορεί να προκαλέσει μια ενστικτώδη αντίδραση άμυνας.
Προφανώς, δεν πρόκειται για μισανθρωπία, αλλά για μια φυσική ανάγκη διατήρησης των προσωπικών ορίων. Επίσης, η ακουστική αυτών των χώρων κάνει κάθε λέξη να αντηχεί υπερβολικά δυνατά και αφύσικα. Άρα, η σιωπή λειτουργεί ως ένας προστατευτικός μανδύας που μας επιτρέπει να συνυπάρχουμε χωρίς τριβές.
Όλοι με τα κινητά…
Επί προσθέτως, η εμφάνιση των smartphone άλλαξε ριζικά τους κανόνες της κοινωνικής συμπεριφοράς στους κοινόχρηστους χώρους. Πλέον, η οθόνη του κινητού λειτουργεί ως η τέλεια δικαιολογία για την αποφυγή της βλεμματικής επαφής. Σίγουρα, είναι πολύ πιο εύκολο να προσποιείσαι ότι διαβάζεις ένα μήνυμα παρά να ξεκινήσεις μια συζήτηση.
Παρόλα αυτά, υπάρχουν άνθρωποι που δεν πτοούνται από τέτοιου είδους οπτικά μηνύματα απομόνωσης. Δυστυχώς, αυτοί οι ομιλητικοί τύποι θεωρούν χρέος τους να σας βγάλουν από τον ψηφιακό σας κόσμο. Ως εκ τούτου, η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία για ησυχία και την ανάγκη για επικοινωνία είναι αναπόφευκτη.
Συγκεκριμένα, οι ερωτήσεις για τον προορισμό σας ή για τη δουλειά σας είναι ιδιαίτερα ενοχλητικές. Δηλαδή, το γεγονός ότι μοιραζόμαστε την ίδια καμπίνα για δέκα δευτερόλεπτα δεν μας καθιστά φίλους.
Επιπρόσθετα, η αναγκαστική εγγύτητα κάνει την προσωπική ερώτηση να φαντάζει ακόμα πιο παρεμβατική. Βέβαια, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι αυτές οι μικρές αλληλεπιδράσεις ενισχύουν το αίσθημα της κοινότητας. Ωστόσο, η ποιότητα της επικοινωνίας είναι αυτή που καθορίζει το αποτέλεσμα και όχι η ποσότητα. Τελικά, η επιμονή στην κουβέντα μέσα στο ασανσέρ καταλήγει συχνά να φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το φαινόμενο αυτό διαφέρει ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε. Για παράδειγμα, σε ένα μεγάλο κτίριο γραφείων η σιωπή είναι συνήθως ο απαράβατος κανόνας. Αντιθέτως, στις πολυκατοικίες οι ένοικοι νιώθουν μεγαλύτερη πίεση να φαίνονται προσιτοί και φιλικοί. Πάντως, ακόμα και στις πιο δεμένες γειτονιές, ο καθένας δικαιούται μερικά λεπτά πνευματικής απομόνωσης. Σταδιακά, αρχίζουμε να εκτιμούμε περισσότερο εκείνους που σέβονται την ησυχία μας χωρίς να παρεξηγούνται. Εξάλλου, ο σεβασμός στον ιδιωτικό χρόνο του άλλου είναι η ύψιστη μορφή κοινωνικής ευγένειας.
Πέρα από τις προσωπικές προτιμήσεις, υπάρχει και η παράμετρος της πολιτισμικής κληρονομιάς σε κάθε χώρα. Ίσως η βρετανική προσέγγιση της απόλυτης ψυχρότητας να φαντάζει υπερβολική για τα μεσογειακά δεδομένα. Παρόλα αυτά, η χρυσή τομή βρίσκεται κάπου στη μέση της διαδρομής μεταξύ των ορόφων. Ενδεχομένως, ένα απλό και ειλικρινές χαμόγελο να είναι αρκετό για να δείξουμε την καλή μας διάθεση. Στη συνέχεια, η επιστροφή στη σιωπή επιτρέπει στον καθένα να προετοιμαστεί για τη μέρα που ακολουθεί. Πράγματι, οι πιο ουσιαστικές σχέσεις δεν χτίζονται πάνω σε βιαστικές κουβέντες μέσα σε μεταλλικά κουτιά.
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο ανελκυστήρας είναι ένας χώρος μετάβασης και όχι προορισμός. Επομένως, η προσπάθεια να τον μετατρέψουμε σε σαλόνι για κοινωνική δικτύωση είναι μάλλον άστοχη. Μάλιστα, η ανακούφιση που νιώθουμε όταν οι πόρτες ανοίγουν και βγαίνουμε έξω είναι αποκαλυπτική. Τότε, μπορούμε επιτέλους να πάρουμε μια βαθιά ανάσα και να επιστρέψουμε στους δικούς μας ρυθμούς.
Σίγουρα, ο κόσμος δεν θα σταματήσει να μιλάει μέσα στα ασανσέρ όσο και αν μας ενοχλεί. Όμως, η δική μας επιλογή να παραμείνουμε σιωπηλοί είναι ένα δικαίωμα που πρέπει να υπερασπιζόμαστε. Φυσικά, η σιωπή παραμένει ο πιο πιστός σύμμαχος της αστικής μας ηρεμίας.
