Υπάρχουν καταφύγια στην Ελλάδα; Πόσα είναι, ποια η χωρητικότητά τους και πώς λειτουργεί σήμερα το σύστημα πολιτικής προστασίας. Μύθοι και πραγματικά δεδομένα.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τα καταφύγια επανέρχεται κάθε φορά που η διεθνής ένταση κλιμακώνεται. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η χρήση drones σε σύγχρονες συγκρούσεις και η αίσθηση γεωγραφικής εγγύτητας της αστάθειας προς την Ευρώπη εντείνουν τους προβληματισμούς.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε κατάσταση άμεσης απειλής. Ωστόσο, όταν η διεθνής ασφάλεια δοκιμάζεται, επανέρχεται ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς πολίτες: Υπάρχουν καταφύγια στη χώρα και ποιος είναι ο ρόλος τους σήμερα;
Οι υποδομές που υπάρχουν και η πραγματική τους εικόνα
Στην Ελλάδα υφίστανται υπόγειες δομές που κατασκευάστηκαν κυρίως κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και σε μεταγενέστερες δεκαετίες. Σε περιοχές της Αθήνας, του Πειραιά και άλλων μεγάλων αστικών κέντρων εντοπίζονται παλαιά καταφύγια, αρκετά από τα οποία καταγράφονται και στο βιβλίο «Τα καταφύγια της Αττικής» του Κωνσταντίνος Κυρίμης.
Η ύπαρξή τους, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Πολλά από αυτά δεν είναι λειτουργικά, έχουν αλλάξει χρήση, και δεν εντάσσονται σε ένα σύγχρονο, δημόσια χαρτογραφημένο δίκτυο μαζικής προστασίας.
Σύμφωνα με στοιχεία που είχαν γνωστοποιηθεί στη Βουλή τον Νοέμβριο του 2025, στη χώρα καταγράφονται 2.892 χώροι που χαρακτηρίζονται ως καταφύγια, συνολικής χωρητικότητας περίπου 1,98 εκατομμυρίων ατόμων. Οι ακριβείς τοποθεσίες δεν δημοσιοποιούνται για λόγους ασφαλείας.
Η εικόνα, πάντως, απέχει από το μοντέλο χωρών όπως το Ισραήλ, όπου τα καταφύγια αποτελούν οργανωμένο και ενεργό στοιχείο της καθημερινής πολιτικής άμυνας.
Πώς λειτουργεί σήμερα η πολιτική προστασία
Το ελληνικό σύστημα προστασίας του πληθυσμού βασίζεται κυρίως:
-στα θεσμοθετημένα σχέδια πολιτικής προστασίας,
-στον μηχανισμό προειδοποίησης 112,
-στον συντονισμό εθνικών και τοπικών αρχών.
Η φιλοσοφία του σχεδιασμού δεν προβλέπει μαζική μετακίνηση πολιτών σε υπόγειες δομές, αλλά προσαρμοσμένες οδηγίες ανάλογα με το περιστατικό: παραμονή σε ασφαλή εσωτερικό χώρο, αποφυγή ανοιγμάτων ή, όπου απαιτείται, στοχευμένες εκκενώσεις.
Η προσέγγιση διαφέρει ουσιαστικά από τα πρότυπα της ψυχροπολεμικής περιόδου, όταν η έννοια του καταφυγίου είχε κεντρική θέση στον δημόσιο σχεδιασμό.
Μύθοι και πραγματικότητα
Μύθος 1: «Κάθε γειτονιά διαθέτει έτοιμο καταφύγιο»
Δεν υπάρχει οργανωμένο, δημοσίως προσβάσιμο δίκτυο που να καλύπτει το σύνολο του πληθυσμού. Επιπλέον, η χώρα δεν έχει υιοθετήσει υποχρεωτική πρόβλεψη καταφυγίων σε νέες οικοδομές, όπως ισχύει σε ορισμένα κράτη της βόρειας Ευρώπης.
Μύθος 2: «Σε περίπτωση κρίσης θα ανακοινωθούν συγκεκριμένα υπόγεια σημεία»
Οι μέχρι σήμερα κατευθυντήριες οδηγίες σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης επικεντρώνονται στην παραμονή σε εσωτερικό χώρο, στην αποφυγή παραθύρων και σε στοχευμένες απομακρύνσεις πληθυσμού. Η γενικευμένη μετακίνηση πολιτών σε υπόγειες δομές δεν αποτελεί βασικό σενάριο σχεδιασμού.
Τι σημαίνει αυτό για τον πολίτη
Η απουσία ενός εκτεταμένου, σύγχρονου δικτύου καταφυγίων δεν συνεπάγεται έλλειψη σχεδίου. Αντιθέτως, αντανακλά μια διαφορετική στρατηγική διαχείρισης κινδύνων, προσαρμοσμένη στα σημερινά δεδομένα.
Σε περιόδους αυξημένης διεθνούς έντασης, η ουσιαστική προετοιμασία δεν αφορά την αναζήτηση «κρυφών χαρτών», αλλά:
-την αξιόπιστη ενημέρωση από θεσμικές πηγές,
-την κατανόηση των επίσημων οδηγιών,
-τη βασική οργάνωση του νοικοκυριού για ενδεχόμενες έκτακτες καταστάσεις.
Τα καταφύγια στην Ελλάδα υπάρχουν κυρίως ως ιστορικές υποδομές και ως τμήμα ειδικών σχεδίων που δεν δημοσιοποιούνται. Δεν συνιστούν, ωστόσο, ένα ενεργό και μαζικό σύστημα καθημερινής ετοιμότητας.
Η αναζωπύρωση της σχετικής συζήτησης αποτυπώνει περισσότερο την αβεβαιότητα της εποχής παρά μια άμεση επιχειρησιακή ανάγκη. Σε κάθε περίπτωση, η ψυχραιμία και η θεσμική ενημέρωση παραμένουν ο ασφαλέστερος οδηγός.
Διαβάστε ακόμα: Εξήντα χρόνια πριν: Ο Τζον Λένον δηλώνει ότι οι Beatles «είναι πιο δημοφιλείς από τον Χριστό»
