Η 2α Μαρτίου 1990 αποτέλεσε έναν ακόμη σταθμό σε μια πορεία που είχε ήδη χαραχθεί στην ιστορία. Λίγες εβδομάδες μετά την αποφυλάκισή του, ο Νέλσον Μαντέλα επανήλθε επισήμως στην πολιτική σκηνή, εκλεγόμενος αντιπρόεδρος του African National Congress (ANC), της οργάνωσης που για δεκαετίες ηγείτο του αγώνα των μαύρων Νοτιοαφρικανών για ισότητα και πολιτικά δικαιώματα.
Η φυσιογνωμία του είχε ήδη αποκτήσει διαστάσεις συμβόλου. Έχοντας περάσει 27 χρόνια στη φυλακή, θα γινόταν λίγα χρόνια αργότερα ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας, στις πρώτες πολυφυλετικές εκλογές στην ιστορία της. Στη συλλογική μνήμη του 20ού αιώνα καταγράφηκε ως ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με την αναμέτρηση απέναντι στο καθεστώς του Απαρτχάιντ.
Γεννημένος στις 18 Ιουλίου 1918 στο χωριό Μβέζο, στο νοτιοανατολικό τμήμα της Νότια Αφρική, ο Ρολιλάχλα Μαντέλα απέκτησε το όνομα «Νέλσον» από δάσκαλό του την πρώτη ημέρα στο σχολείο. Στην πατρίδα του, ωστόσο, θα έμενε γνωστός και ως Μαντίμπα, από το όνομα της φυλής του – προσωνύμιο που συμβόλιζε σεβασμό και οικειότητα.
Το 1937 φοίτησε σε κολέγιο μεθοδιστών ιεραποστόλων, όπου ήρθε για πρώτη φορά σε ουσιαστική επαφή με ανθρώπους άλλης φυλής. Λίγα χρόνια αργότερα, προκειμένου να αποφύγει έναν κανονισμένο γάμο, εγκαταστάθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ και ξεκίνησε σπουδές Νομικής, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μετέπειτα πολιτική του δράση.
Ως φοιτητής εντάχθηκε στους αγώνες για την κατοχύρωση πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των αυτοχθόνων πληθυσμών. Το 1944 προσχώρησε στο ANC και συνέβαλε στην ίδρυση της Νεολαίας του κινήματος. Η πολιτική του σκέψη διαμορφώθηκε μέσα από τον αντιαποικιακό αγώνα, την αντίθεση στις θεσμοθετημένες φυλετικές διακρίσεις, επιρροές του μαρξισμού, αλλά και τη φιλοσοφία της μη βίαιης αντίστασης του Μαχάτμα Γκάντι.
Το 1952 βρέθηκε αντιμέτωπος με το δικαστικό σύστημα του καθεστώτος, όταν του επιβλήθηκαν περιορισμοί για την πολιτική του δράση βάσει του νόμου περί «καταστολής του κομμουνισμού». Την ίδια χρονιά, μαζί με τον Όλιβερ Τάμπο, ίδρυσε το πρώτο δικηγορικό γραφείο στη χώρα στελεχωμένο αποκλειστικά από μαύρους νομικούς, προσφέροντας νομική υποστήριξη σε θύματα διακρίσεων.
Το 1956 κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία σε μια πολύκροτη δίκη που κράτησε χρόνια, χωρίς τελικά να οδηγήσει σε καταδίκη. Ωστόσο, η πολιτική ένταση κλιμακώθηκε. Το 1960 το ANC τέθηκε εκτός νόμου και ο Μαντέλα πέρασε στην παρανομία, εγκαταλείποντας σταδιακά τη στρατηγική της αποκλειστικά ειρηνικής αντίστασης. Συνελήφθη εκ νέου και το 1964 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για σαμποτάζ και συνωμοσία ανατροπής της κυβέρνησης.
Κατά τη διάρκεια της μακράς φυλάκισής του, ενώ η ηγεσία του ANC βρισκόταν στην εξορία και οι εξεγέρσεις στο εσωτερικό καταστέλλονταν βίαια, το όνομά του μετατράπηκε σε διεθνές σύμβολο αντίστασης. Εκστρατείες αλληλεγγύης σε ολόκληρο τον κόσμο έθεσαν στο επίκεντρο το αίτημα για την απελευθέρωσή του και την κατάργηση του Απαρτχάιντ.
Η αποφυλάκισή του στις 11 Φεβρουαρίου 1990 σηματοδότησε την απαρχή μιας νέας εποχής. Από τη θέση του στην ηγεσία του ANC συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση για τη μετάβαση σε ένα δημοκρατικό καθεστώς με ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες και τη σύνταξη νέου Συντάγματος.
Το 1993 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, από κοινού με τον τότε πρόεδρο της χώρας, F. W. de Klerk, αναγνώριση της συμβολής τους στην ειρηνική μετάβαση. Στις εκλογές του 1994, το ANC επικράτησε με ευρεία πλειοψηφία και ο Μαντέλα εξελέγη από το νέο Κοινοβούλιο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος της Νότια Αφρική.
Μετά την ολοκλήρωση της θητείας του το 1999, παρέμεινε ενεργός σε διεθνείς πρωτοβουλίες ως διαμεσολαβητής σε ειρηνευτικές διαδικασίες στην Αφρική, προτού αποσυρθεί οριστικά από τη δημόσια ζωή το 2004 λόγω προβλημάτων υγείας.
Ο Νέλσον Μαντέλα απεβίωσε στις 5 Δεκεμβρίου 2013, αφήνοντας πίσω του μια πολιτική παρακαταθήκη που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους αγώνες κατά των διακρίσεων και υπέρ της δημοκρατίας.
Διαβάστε ακόμα: Νιλ Σεντάκα: Η φωνή-θρύλος του ροκ εν ρολ
