Υπάρχουν γεγονότα που δεν αφήνουν περιθώρια για «ναι, αλλά». Που δεν επιδέχονται πολιτικές υποσημειώσεις, ιδεολογικές εκπτώσεις ή συμψηφισμούς. Ο θάνατος της Βάγιας Νέστορα, μετά την εμπρηστική επίθεση στη Θεσσαλονίκη, είναι ένα από αυτά.
Πριν από οποιαδήποτε πολιτική ανάλυση, πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για το ποιοι ήταν οι δράστες, ποια ήταν τα κίνητρά τους ή ποιο μήνυμα πίστευαν ότι έστελναν, υπάρχει μια αδιαπραγμάτευτη αλήθεια: ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του. Και αυτό από μόνο του αρκεί για μια καθολική, χωρίς αστερίσκους, καταδίκη.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε συνηθίσει να αξιολογούμε τη βία ανάλογα με το ποιος την ασκεί και ποιος τη δέχεται. Αν ο δράστης ανήκει στον «δικό μας» ιδεολογικό χώρο, πάντα βρίσκεται μια εξήγηση. Μια αιτία. Ένα «πρέπει να δούμε και το πλαίσιο». Αν όμως ο δράστης βρίσκεται απέναντι, τότε η καταδίκη γίνεται αυτονόητη και απόλυτη. Αυτή η επιλεκτική ευαισθησία είναι επικίνδυνη. Και κυρίως, υπονομεύει την ίδια την έννοια της δημοκρατίας.
Δεν γίνεται να μιλάμε για ανθρώπινα δικαιώματα και ταυτόχρονα να σιωπούμε όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει εξαιτίας μιας εγκληματικής ενέργειας. Δεν γίνεται να υπερασπιζόμαστε τη δημοκρατία, αλλά να βρίσκουμε ελαφρυντικά στη βία όταν αυτή προέρχεται από ανθρώπους που θεωρούμε πολιτικά «δικούς μας». Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Ασφαλώς, τα κοινωνικά προβλήματα υπάρχουν. Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, οι εργασιακές ανισότητες, η περιβαλλοντική υποβάθμιση, η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς είναι πραγματικά ζητήματα που προκαλούν οργή και απογοήτευση. Κανείς δεν μπορεί να τα αγνοήσει ή να τα υποτιμήσει.
Όμως η βία που αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή δεν είναι απάντηση σε κανένα από αυτά. Δεν αποτελεί πράξη αντίστασης. Δεν είναι επαναστατική πράξη. Δεν είναι πολιτική παρέμβαση. Είναι μια εγκληματική πράξη που στερεί από έναν άνθρωπο το πιο θεμελιώδες δικαίωμα: το δικαίωμα στη ζωή.
Κάθε φορά που επιχειρείται να δικαιολογηθεί μια τέτοια ενέργεια με αναφορές στην κοινωνική αδικία ή στην πολιτική σύγκρουση, στην πραγματικότητα νομιμοποιείται μια λογική που μπορεί αύριο να στραφεί εναντίον οποιουδήποτε. Η Ιστορία έχει δείξει πολλές φορές ότι όταν η βία αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως «αναγκαίο μέσο», αργά ή γρήγορα χάνει κάθε όριο.
Η δημοκρατία δεν γίνεται ισχυρότερη μέσα από τον φόβο και την καταστροφή. Γίνεται ισχυρότερη όταν απορρίπτει απερίφραστα τη βία, ανεξάρτητα από το ποιος τη διαπράττει και ποιον στοχεύει. Όταν η αξία της ανθρώπινης ζωής παραμένει αδιαπραγμάτευτη. Γι’ αυτό και ο θάνατος της Βάγιας Νέστορα δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης ούτε αφορμή για ιδεολογικούς συμψηφισμούς. Η συζήτηση δεν πρέπει να ξεκινά από τις πολιτικές ταυτότητες, αλλά από την κοινή ανθρώπινη συνείδηση.
Αν υπάρχει ένα ελάχιστο σημείο στο οποίο μια δημοκρατική κοινωνία οφείλει να συμφωνεί, είναι αυτό: κανένας σκοπός δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον θάνατο ενός ανθρώπου. Και όποιος πιστεύει ότι η βία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο κοινωνικής αλλαγής, στην πραγματικότητα υπονομεύει την ίδια την κοινωνία που ισχυρίζεται ότι θέλει να αλλάξε
