Μπορεί ένα φυτό να θυμάται; Μπορεί να μάθει ή να πάρει μια απόφαση χωρίς εγκέφαλο; Πρόκειται για ένα θέμα από εκείνα που αιφνιδιάζουν και καθηλώνουν, γιατί σπάνε έναν θεμελιώδη μύθο: ότι τα φυτά είναι απλώς… διακοσμητικά
Κι όμως, επιστήμονες από όλο τον κόσμο ανατρέπουν τη συμβατική σοφία για τον «σιωπηλό» κόσμο των φυτών. Οι τελευταίες έρευνες αποκαλύπτουν πως τα φυτά αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους με τρόπους που θυμίζουν… νοημοσύνη, ενώ κάποια από αυτά μπορούν να «θυμούνται» γεγονότα, να προσαρμόζονται και να αντιδρούν αναλόγως.
Φυτά με… συνείδηση;
Στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, πειράματα με το φυτό Mimosa pudica (γνωστό ως «ντροπαλή» ή «κινητική» μιμόζα) έδειξαν ότι το φυτό μπορεί να μάθει να αγνοεί ασήμαντα ερεθίσματα και κυρίως, να θυμάται αυτή τη γνώση για αρκετές ημέρες.
Το πείραμα ήταν απλό: οι ερευνητές άφηναν ένα σταγονίδιο νερού να πέσει στο φύλλο του φυτού, προκαλώντας την τυπική αντίδραση «κλεισίματος». Μετά από αρκετές επαναλήψεις, το φυτό σταματούσε να αντιδρά, θεωρώντας το ερέθισμα ακίνδυνο.
Το σοκαριστικό; Η μνήμη αυτής της συμπεριφοράς παρέμενε ενεργή για εβδομάδες.
Αποφάσεις χωρίς εγκέφαλο
Η Dr. Monica Gagliano, επικεφαλής ερευνήτρια στο University of Sydney, υποστηρίζει ότι τα φυτά διαθέτουν μια μορφή «γνωστικής λειτουργίας» χωρίς εγκέφαλο. Δεν είναι σκέψη με τη μορφή που την κατανοούμε, αλλά μια ενστικτώδης, φυσιολογική επεξεργασία πληροφορίας.
«Το φυτό καταγράφει ερεθίσματα, τα φιλτράρει και προσαρμόζει τη συμπεριφορά του. Αυτό είναι, λειτουργικά, μια απόφαση», λέει η Dr. Gagliano.
Τα φυτά «ξέρουν» πότε τα αγγίζεις και γιατί
Έρευνες σε τουλίπες, βασιλικούς και γαρύφαλλα έδειξαν ότι το άγγιγμα ενός φύλλου, ακόμα και για δευτερόλεπτα, προκαλεί:
Αλλαγές στον ρυθμό ανάπτυξης
Προσαρμογή στην υγρασία ή το φως
Μεταβολές στην παραγωγή χημικών ουσιών
Ναι, το φυτό αντιλαμβάνεται ότι το άγγιξες. Και κάποιες φορές, «θυμάται» σε ποιο σημείο.
Καλώς ήρθατε στη Νευροβοτανική
Η νέα επιστημονική τάση της νευροβοτανικής εξετάζει τα φυτά όχι ως παθητικούς οργανισμούς, αλλά ως βιολογικές οντότητες με «αισθήσεις» και συστήματα επικοινωνίας.
Χρησιμοποιούν χημικά σήματα για να προειδοποιούν γειτονικά φυτά για απειλές και αναγνωρίζουν συγγενικά φυτά και δεν ανταγωνίζονται τις «οικογένειές» τους.
Το ήξεραν ήδη οι αρχαίοι;
Αξίζει να θυμηθούμε πως ο Αριστοτέλης πίστευε ότι τα φυτά διαθέτουν «ψυχή θρεπτική», μια ζωτική αρχή που, αν και δεν είχε τα χαρακτηριστικά του νου, δεν ήταν εντελώς άψυχη.
Στην ελληνική παράδοση, η δρυς των Δελφών θεωρούνταν ιερή, γιατί «μιλούσε» στον αέρα. Ίσως τώρα η επιστήμη να βλέπει εκείνες τις δοξασίες με άλλο μάτι.
Η ιδέα ενός «έξυπνου» φυτού μοιάζει επιστημονική φαντασία. Όμως τα στοιχεία συσσωρεύονται και υποδεικνύουν πως τα φυτά μαθαίνουν, θυμούνται και αποφασίζουν. Χωρίς εγκέφαλο, χωρίς φωνή, αλλά με εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα.
Ίσως τελικά, κάθε λουλούδι που αγγίζουμε να έχει κάτι να μας πει. Αν μάθουμε να ακούμε…
Διαβάστε ακόμα: Το διδακτικό «δίλημμα του σκαντζόχοιρου»
