Όλοι οι ιδιοκτήτες σκύλων έχουν παρατηρήσει εκείνη την ιδιαίτερη στιγμή που ο τετράποδος φίλος τους, αφού ρίξει το σώμα του στο πάτωμα με έναν αναστεναγμό, τους κοιτάζει με ήρεμα μάτια και δείχνει να βρίσκεται απόλυτα χαλαρός. Αντίθετα, υπάρχει και η στιγμή που το σώμα του γίνεται άκαμπτο, τα αυτιά του γυρνούν πίσω και το βλέμμα του είναι ανήσυχο. Η πρώτη εικόνα σηματοδοτεί, κατά πάσα πιθανότητα, ευτυχία ή βαθιά χαλάρωση. Ο δεύτερος τρόπος αντίδρασης, ωστόσο, υποδηλώνει άγχος ή δυσφορία.
Η ευτυχία δεν είναι πάντα «zoomies»
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, η ευτυχία και το στρες δεν αποτελούν πάντα διακριτούς, αντίθετους πόλους. Συχνά, επικαλύπτονται, δημιουργώντας σύγχυση. Λόγου χάρη, ένας σκύλος μπορεί να είναι ενθουσιασμένος (δηλαδή, χαρούμενος), αλλά ταυτόχρονα να είναι και υπερδιεγερμένος, κάτι που περιλαμβάνει στοιχεία άγχους. Ο κεντρικός στόχος, επομένως, είναι να αναγνωρίσουμε τη λεπτή γραμμή που τα διαχωρίζει. Μόνον έτσι μπορούμε να παρέμβουμε αποτελεσματικά, ώστε να προωθήσουμε την ευημερία του ζώου.
Στην πραγματικότητα, η ευτυχία για έναν σκύλο δεν ισοδυναμεί με το να πηδάει αδιάκοπα σαν τρελός. Πρωτίστως, σημαίνει ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση ολοκληρωτικής ευεξίας, όπου νιώθει ασφάλεια, εκτίμηση και χαλάρωση. Νιώθει καλά όταν μπορεί να είναι ο εαυτός του, όταν έχει ηρεμία, όταν λαμβάνει την κατάλληλη προσοχή, όταν παίζει, όταν εξερευνά και όταν ξεκουράζεται γαλήνια.
Τα σημάδια που μαρτυρούν έναν ευτυχισμένο σκύλο είναι πολλά. Έτσι, μια χαλαρή στάση σώματος, χωρίς καμία ακαμψία, είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα. Άλλωστε, το σώμα του αντιδρά στα ερεθίσματα χωρίς ένταση. Επιπλέον, το βλέμμα του είναι «μαλακό» και τα μάτια του είναι ανοιχτά, χωρίς τέντωμα των βλεφάρων. Το στόμα είναι χαλαρό, ίσως και ελαφρώς ανοιχτό, ενώ η γλώσσα κρέμεται, αλλά όχι από υπερβολική ανησυχία.
Ακόμη, η ουρά βρίσκεται σε ουδέτερη ή ελαφρώς ψηλή θέση, κινούμενη με φυσικότητα. Παρόλα αυτά, το κούνημα της ουράς δεν σημαίνει πάντα ευτυχία. Πρέπει, λοιπόν, να είναι σε συνέπεια με την υπόλοιπη γλώσσα του σώματος. Τέλος, ο σκύλος δείχνει τη χαρά του μέσα από παιχνιδιάρικες συμπεριφορές, όπως οι «zoomies» (σπασμωδικές εκρήξεις χαράς) ή όταν φέρνει ένα παιχνίδι για να αλληλεπιδράσει.
Το άγχος κρύβεται στις λεπτομέρειες
Το άγχος στον σκύλο συνιστά μία φυσιολογική και συμπεριφορική αντίδραση σε κάτι που αντιλαμβάνεται ως απειλή, αλλαγή, υπερφόρτωση ή έλλειψη ελέγχου. Αυτό δεν σημαίνει πάντοτε άμεσο κίνδυνο. Μπορεί, βεβαίως, να είναι κάτι πολύ πιο ανεπαίσθητο, όπως ένας ενοχλητικός θόρυβος, ένα νέο περιβάλλον, ή ακόμη και η επαφή που δεν του αρέσει.
Πολλές φορές, οι αγχωμένοι σκύλοι εκδηλώνουν σημάδια που συχνά παρερμηνεύονται. Ένας από τους ορατούς δείκτες είναι τα αυτιά τραβηγμένα πίσω, η χαμηλή ουρά ή σφιγμένη ανάμεσα στα πόδια, καθώς και η άκαμπτη στάση σώματος. Παρατηρείται επίσης το «whale eye» (μάτι φάλαινας), όπου ο σκύλος δείχνει το λευκό μέρος του ματιού, επειδή είναι τεταμένος.
Εκτός από τα εμφανή σημάδια, υπάρχουν και τα λεγόμενα «calming signals», τα σημάδια ηρεμίας. Αυτά είναι πιο διακριτικά. Για παράδειγμα, το υπερβολικό χασμουρητό, ακόμη και αν δεν είναι κουρασμένος, είναι ένα από αυτά. Επιπλέον, το συχνό γλείψιμο των χειλιών ή του ρύγχους του, το ανασήκωμα του μπροστινού ποδιού ή η προσπάθεια απομάκρυνσης, ενδεχομένως, να υποδηλώνουν στρες. Άλλα σημάδια είναι το τρέμουλο και το λαχάνιασμα χωρίς λόγο.
Η έγκαιρη αναγνώριση του στρες έχει τεράστια σημασία. Αν αγνοήσουμε τα σημάδια, ο σκύλος κινδυνεύει να συσσωρεύσει ένταση. Μάλιστα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο σοβαρές συμπεριφορές, όπως η επιθετικότητα ή οι φοβίες. Η έγκαιρη παρέμβαση, λοιπόν, βελτιώνει την ποιότητα ζωής του σκύλου και προλαμβάνει μελλοντικά προβλήματα.
Η κρίσιμη διαφορά
Ένας χρήσιμος τρόπος για να ξεχωρίσουμε την ευτυχία από το στρες είναι η παρατήρηση του τρόπου που κινείται το σώμα του σκύλου. Το σώμα του χαρούμενου σκύλου είναι «μαλακό», οι κινήσεις του είναι ρευστές και οι στάσεις του φυσικές. Αντίθετα, ο αγχωμένος σκύλος έχει άκαμπτο ή τρεμάμενο σώμα και οι κινήσεις του είναι συγκρατημένες, έτοιμες για αντίδραση ή φυγή.
Ένας άλλος σημαντικός όρος είναι το «arousal», δηλαδή το επίπεδο συναισθηματικής διέγερσης. Ένας σκύλος μπορεί να είναι «aroused happy» -τουτέστιν διεγερμένος χαρούμενος- όπως κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, ή «aroused stressed» -τουτέστιν διεγερμένος, αλλά αγχωμένος- όπως σε ένα χαοτικό περιβάλλον. Όταν η διέγερση συνοδεύεται από χαλαρό σώμα, πρόκειται για ευτυχία. Αν συνοδεύεται από ένταση ή σημάδια φυγής, τότε πρόκειται για στρες.
Για να αυξήσετε την ευτυχία του σκύλου σας, πρέπει να διατηρείτε μία συνεπή ρουτίνα. Αυτό σημαίνει σταθερά ωράρια για βόλτες, παιχνίδι και ξεκούραση. Επιπρόσθετα, πρέπει να προσφέρετε επαρκή ψυχικά και σωματικά ερεθίσματα, όπως παιχνίδια και εξερεύνηση.
Για να μειώσετε το στρες, είναι καλό να περιορίσετε τα έντονα ερεθίσματα, όπως οι δυνατοί θόρυβοι ή οι υπερβολικά επιθετικοί τρόποι παιχνιδιού. Εάν παρατηρήσετε τα πρώτα σημάδια άγχους, όπως το χασμουρητό ή τα αυτιά πίσω, κάντε μία παύση. Προσφέρετε στον σκύλο σας ασφαλείς χώρους, όπως το κρεβάτι του, όπου μπορεί να ηρεμήσει. Εάν το άγχος είναι μόνιμο, μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός επαγγελματία εκπαιδευτή.
Διαβάστε ακόμα: Ψυχική υγεία: Πότε χτυπάει ο συναγερμός;
