Η πρόσφατη απόφαση του ISTAT της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας της Ιταλίας να καταγράψει επίσημα, για πρώτη φορά, το 2024 ως έτος με 106 «femicides» (στα ελληνικά γυναικοκτονία, δηλαδή δολοφονίες γυναικών με έμφυλα κίνητρα), σηματοδοτεί μια νομική και κοινωνική τομή.
Η νέα νομοθεσία που υιοθετήθηκε από το ιταλικό κοινοβούλιο χαρακτηρίζει την «γυναικοκτονία» ως αυτόνομο κακούργημα, προβλέποντας ακόμη και ισόβια κάθειρξη, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που το θύμα δολοφονήθηκε από νυν ή πρώην σύντροφο, ή στο πλαίσιο ενδοοικογενειακής βίας.
Η Ιταλία έχει ενταχθεί πλέον στα κράτη-μέλη της ΕΕ, όπως η Κύπρος, η Μάλτα και η Κροατία, που έχουν εισαγάγει νομικό ορισμό της γυναικοκτονίας στους ποινικούς τους κώδικες και αφορά τις δολοφονίες που αποτελούν «πράξη μίσους, διάκρισης, κυριαρχίας, ελέγχου ή υποταγής μιας γυναίκας ως γυναίκας», για να «περιοριστούν οι ατομικές της ελευθερίες της γυναίκας», ή με αφορμή όταν η γυναίκα αποφασίζει να διακόψει την σχέση.
Μία γυναίκα κάθε 10 λεπτά δολοφονείται με… “αγάπη” !
Για την Ιταλία, τα στοιχεία δεν είναι καθησυχαστικά. Αν και υπάρχει μια μικρή μείωση συγκριτικά με προηγούμενα χρόνια, το γεγονός ότι μία γυναίκα δολοφονείται σχεδόν «μία ανά τρεις ημέρες» -όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ISTAT- δείχνει πως η κρίση έμφυλης βίας παραμένει βαθιά ριζωμένη και στην γείτονα χώρα.
Η επί πολλές δεκαετίες στρέβλωση ότι τέτοιου είδους εγκλήματα αποτελούν αποτέλεσμα μεγάλης αγάπης και δυνατού έρωτα, δικαιολογημένης ζήλιας λόγω “δικαιωμάτων” που έδωσε η γυναίκα και άλλες παρόμοιες ανυπόστατες δικαιολογίες ή αιτιολογίες, έχουν καλλιεργήσει την πεποίθηση ότι ο άντρας δικαιούται να δράσει με αυτό τον εγκληματικό τρόπο, λειαίνοντας έτσι τις αιχμηρές γωνίες του στυγνού εγκλήματός του. Κανένας φόνος δεν προκύπτει από αγάπη.
Βάσει του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας, που υιοθέτησε τον όρο “γυναικοκτονία” (femicide) το 2012, την χαρακτηρίζει πρόβλημα Δημόσιας Υγείας και θεωρείται ό,τι περιλαμβάνει δολοφονία γυναικών από πρόθεση, επειδή είναι γυναίκες, αλλά οι ευρύτεροι ορισμοί περιλαμβάνουν οποιεσδήποτε δολοφονίες γυναικών ή κοριτσιών”.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΗΕ, σχεδόν 50.000 γυναίκες και κορίτσια έχασαν τη ζωή τους το 2024 από τα χέρια συγγενών ή συντρόφων. Οι αριθμοί αυτοί μεταφράζονται σε μια τραγική πραγματικότητα: κάθε δέκα λεπτά, μια γυναίκα δολοφονείται μέσα στο ίδιο της το σπίτι ή από κάποιον που εμπιστευόταν. Από τις 83.000 γυναικών και κοριτσιών παγκοσμίως, σύμφωνα με την κοινή έκθεση του ΟΗΕ Γυναίκες και του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος, το 60% διαπράχθηκε από άτομα του στενού οικογενειακού ή συντροφικού περιβάλλοντος.
Με άλλα λόγια, περίπου 137 γυναίκες τη μέρα – δηλαδή μία κάθε δέκα λεπτά – δολοφονήθηκαν από ανθρώπους που υποτίθεται πως είχαν ρόλο προστασίας στη ζωή τους: πατέρες, αδέλφια, θείους, συντρόφους, ακόμη και μητέρες.
Έχει σημασία ο όρος «γυναικοκτονία» αλλά αρκεί;
Η θεσμοθέτηση του όρου «γυναικοκτονία» δεν είναι μια απλή αλλαγή. Είναι ρητή αναγνώριση ότι η δολοφονία μιας γυναίκας δεν είναι ένα τυχαίο ή μεμονωμένο έγκλημα. Επειδή αφορά στο φύλο της, επειδή συχνά αποτελεί το τελικό στάδιο μιας συνεχούς χειραγώγησης, σωματικής ή ψυχολογικής βίας, φόβου κι ελέγχου.
Σε χώρες όπως η Ιταλία, με την πρόσφατη νομοθετική αναγνώριση, η «γυναικοκτονία» μπαίνει στο νομικό πλαίσιο ως αυτόνομη μορφή εγκλήματος με βαρύτερες ποινές και ειδικές επιβαρυντικές διατάξεις. Αυτό βοηθά δύο πράγματα: πρώτον, στέλνει μήνυμα προς την κοινωνία ότι τέτοια εγκλήματα δεν θα συγκαλύπτονται ούτε θα αποσιωπούνται και δεύτερον, επιτρέπει στη δικαιοσύνη και στις αρχές να μετρούν με σαφήνεια το φαινόμενο, να πάψουν να το αντιμετωπίζουν ως «ιδιωτικό / οικογενειακό δράμα» και να το θεωρήσουν δημόσιο πρόβλημα.
Σημαίνει ότι οι δολοφονίες γυναικών δεν είναι μεμονωμένες, αλλά ενσωματωμένες σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έμφυλης βίας. Σημαίνει ότι μπορεί και πρέπει να υπάρξει στατιστική καταγραφή, πρόληψη, προστασία, αλλά και αλλαγή νοοτροπίας. Ακόμα και ο τρόπος που παρουσιάζονται από τα Μ.Μ.Ε. διαμορφώνουν μια νοοτροπία που ουσιαστικά “ξεπλένει” τους θύτες. Πόσες φορές δεν έχουμε διαβάσει τίτλο είδησης “έγκλημα πάθους”, “θόλωσε από έρωτα και ζήλια”, “τη σκότωσε γιατί την αγαπούσε” κ.λπ. Όχι, τη σκότωσε γιατί θεωρεί ότι ως γυναίκα είναι κάτι λιγότερο από εκείνον, είναι ιδιοκτησία του και δικαιούται να την κάνει ό,τι θέλει. Από το να της ασκεί λεκτική βία έως να της πάρει τη ζωή. Γιατί η ζωή της είναι δική του και θα την ορίσει όπως θέλει αυτός. Μιλάμε για μια βαθιά ριζωμένη κοινωνική παθογένεια.
Αν κάνετε μια γρήγορη αναζήτηση σε έρευνες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, παγκοσμίως, θα σοκαριστείτε από τα ποσοστά, ειδικά από αυτά που αφορούν δολοφονίες από νυν ή πρώην συντρόφους και άτομα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος (συχνά από συγγενείς πρώτου βαθμού).
Ωστόσο, δεν αρκεί η νομική ρύθμιση, η αναγνώριση του όρου “γυναικοκτονία”. Χρειάζεται βαθιά πολιτισμική και κοινωνική αλλαγή. Η καταμέτρηση είναι μόνο το πρώτο βήμα: πρέπει να ακολουθήσουν πρόληψη, εκπαίδευση, ενημέρωση, στήριξη θυμάτων και κυρίως αλλαγή στάσης ολόκληρης της κοινωνίας απέναντι στην έμφυλη βία που είναι παράγωγο πατριαρχικών αντιλήψεων, κοινωνικών σχέσεων εξουσίας και έμφυλης ανισότητας.
Διαβάστε ακόμα: Το βιβλίο των 90’s που έγινε viral το 2025
