Η υπόθεση που έχει προκύψει με τη Μαρία Καρυστιανού και τη συμμετοχή της σε εταιρεία που απέκτησε ακίνητα μέσω πλειστηριασμών δεν αφορά μόνο την ίδια. Αφορά κάτι πολύ ευρύτερο: τη σχέση της πολιτικής με την ευθύνη και τη διαρκώς επαναλαμβανόμενη επίκληση της άγνοιας.
Η πρόεδρος του κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», απαντώντας στο δημοσίευμα για την αγορά ακινήτου μέσω εταιρείας στην οποία εμφανίζεται ως διαχειρίστρια και μέτοχος κατά 50%, υποστήριξε ότι δεν γνώριζε τη συγκεκριμένη συναλλαγή, ότι «ούτε καν τη θυμάται» και ότι η διαχείριση της εταιρείας είχε ουσιαστικά αναληφθεί από τον τότε σύντροφό της, ο οποίος δραστηριοποιείται στον χώρο του real estate.
Παράλληλα, αποκάλυψε ότι η εταιρεία απέκτησε συνολικά τρία ακίνητα, ενώ απέδωσε την ανάδειξη της υπόθεσης σε πολιτική επίθεση και εσωκομματικές διαρροές, κάνοντας λόγο για εκβιασμούς και προσπάθεια αποδόμησής της.
Η ουσία, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στα πραγματικά περιστατικά, τα οποία οφείλουν να διερευνηθούν και να αξιολογηθούν με βάση τα στοιχεία. Βρίσκεται κυρίως στην επιχειρηματολογία.
Για ακόμη μία φορά, η δημόσια ζωή της χώρας ακούει τη φράση: «Δεν γνώριζα.»
Είναι ίσως η πιο πολυχρησιμοποιημένη πρόταση της ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Δεν γνώριζα για τις παρακολουθήσεις.
Δεν γνώριζα για τις συμβάσεις.
Δεν γνώριζα για τις αναθέσεις.
Δεν γνώριζα για τις οικονομικές συναλλαγές.
Δεν γνώριζα για τις αποφάσεις συνεργατών.
Και τώρα, δεν γνώριζα για συναλλαγές εταιρείας στην οποία είμαι διαχειρίστρια και συνιδιοκτήτρια.
Το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά τη Μαρία Καρυστιανού. Αντιθέτως, αφορά ένα πολιτικό μοντέλο που εδώ και δεκαετίες μεταθέτει διαρκώς την ευθύνη σε τρίτους. Στον συνεργάτη, στον λογιστή, στον σύμβουλο, στον υπουργό, στον γενικό γραμματέα, στον πρώην σύντροφο.
Όμως η ευθύνη δεν λειτουργεί επιλεκτικά.
Όταν κάποιος επιλέγει να διεκδικήσει δημόσιο ρόλο, να ιδρύσει πολιτικό φορέα και να ζητήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, δεν αξιολογείται μόνο από τις προθέσεις του αλλά και από όσα συμβαίνουν υπό την ευθύνη του.
Η επίκληση της άγνοιας μπορεί να εξηγεί ένα γεγονός. Δεν αρκεί όμως για να το ακυρώσει.
Αν, πράγματι, η Μαρία Καρυστιανού δεν είχε καμία εμπλοκή στις κινήσεις της εταιρείας, αυτό είναι κάτι που μπορεί να αποδειχθεί. Αν πράγματι η διαχείριση γινόταν αποκλειστικά από άλλο πρόσωπο, επίσης μπορεί να τεκμηριωθεί.
Όμως η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να σταματά στη φράση «δεν γνώριζα».
Γιατί τότε γεννιέται ένα ακόμη ερώτημα.
Πώς μπορεί κάποιος να διεκδικεί να κυβερνήσει μια χώρα όταν δηλώνει ότι δεν γνώριζε τι συνέβαινε σε μια εταιρεία στην οποία συμμετείχε κατά 50% και εμφανιζόταν ως διαχειρίστρια;
Δεν πρόκειται μόνο για νομικό ζήτημα. Είναι κυρίως ζήτημα πολιτικής αξιοπιστίας.
Οι πολίτες έχουν κουραστεί να ακούν την ίδια δικαιολογία, ανεξάρτητα από το ποιος τη χρησιμοποιεί. Η κοινωνία έχει βιώσει δεκάδες υποθέσεις όπου, μετά την αποκάλυψη ενός σοβαρού ζητήματος, κανείς δεν γνώριζε τίποτα. Κανείς δεν είχε ευθύνη. Κανείς δεν είχε ενημερωθεί.
Κι όμως, στο τέλος, οι αποφάσεις είχαν ληφθεί, οι υπογραφές είχαν μπει και οι συνέπειες υπήρχαν.
Η πολιτική ευθύνη δεν ταυτίζεται πάντα με την ποινική ευθύνη. Είναι διαφορετικές έννοιες. Ακόμη κι αν δεν προκύπτει οποιαδήποτε νομική παράβαση, η δημόσια λογοδοσία παραμένει απαραίτητη.
Ιδίως όταν ένας πολιτικός εμφανίζεται ως φορέας μιας νέας ηθικής στην πολιτική.
Η Μαρία Καρυστιανού έχει αποκτήσει ισχυρό δημόσιο λόγο μέσα από τον αγώνα της για την υπόθεση των Τεμπών και σήμερα ηγείται ενός πολιτικού εγχειρήματος που δηλώνει ότι θέλει να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι αναπόφευκτα θα κρίνεται με τα ίδια —ή και αυστηρότερα— κριτήρια που η ίδια ζητά να εφαρμόζονται στους άλλους.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν χτίζεται μόνο με την καταγγελία των κακώς κειμένων. Χτίζεται και με την ανάληψη ευθύνης όταν προκύπτουν ερωτήματα.
Γιατί η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από ακόμη μία δημόσια προσωπικότητα που θα μας πει ότι «δεν γνώριζε». Έχει ανάγκη από ανθρώπους που, όταν αναλαμβάνουν έναν ρόλο, αναλαμβάνουν και την ευθύνη που τον συνοδεύει. Αυτό είναι, τελικά, το βασικότερο στοιχείο της πολιτικής αξιοπιστίας.
