Στο χωριό Έλος των Χανίων, πριν λίγες ημέρες ένα ακόμη φονικό ήρθε να προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των τραγωδιών που γεννά η αλόγιστη χρήση όπλων στην Κρήτη. Ένας 52χρονος σκοτώθηκε από πυροβολισμούς ενός 22χρονου, σε μια τοπική γιορτή.
Ένας άνθρωπος νεκρός, δύο οικογένειες διαλυμένες, ένα ακόμη χωριό παγωμένο από τη βία. Ένα ακόμη ανθρώπινο δράμα που φωτίζει ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα και προκαλεί ξανά τον προβληματισμό για το πόσο βαθιά έχει διεισδύσει η οπλοκατοχή και η οπλοχρησία στην καθημερινότητα της Κρήτης.
Στην Κρήτη “παίζουν μπαλωθιές” και μετρούν θύματα
Το περιστατικό δεν είναι μεμονωμένο, αντιθέτως στο άκουσμά του, δυστυχώς, δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη. Στην Κρήτη, τα όπλα δεν είναι μόνο εργαλεία εγκλήματος, είναι βαθιά ριζωμένα στον κοινωνικό ιστό, ως ένα στοιχείο της κουλτούρας που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Λέγεται πως δεν υπάρχει σχεδόν κανένα σπίτι χωρίς όπλο. Οι εκτιμήσεις μιλούν για 600.000 έως και 1 εκατομμύριο όπλα στο νησί, πολλά από τα οποία δεν έχουν ποτέ δηλωθεί και είναι παράνομα. Παράλληλα, το ποσοστό των νόμιμων αδειών οπλοφορίας στην Κρήτη είναι το υψηλότερο στην Ελλάδα, ξεπερνώντας ακόμη και την Αττική.
Η σχέση με το όπλο φαίνεται όχι μόνο να έχει καθιερωθεί αλλά να μεγαλώνει: το 2024, σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, στην περιφέρεια της Κρήτης καταγράφηκαν 677 συλλήψεις για παραβάσεις της νομοθεσίας περί όπλων, αύξηση περίπου 20% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2023 (549 συλλήψεις).
Τα όπλα που εντοπίζονται ποικίλλουν: από παλαιά περίστροφα και κυνηγετικά όπλα μέχρι παράνομα καλάσνικοφ και άλλου τύπου πυροβόλα. Ενδεικτικά, πριν λίγους μήνες, επιχείρηση της Ελληνικής Αστυνομίας έφερε στην επιφάνεια σπίτι-οπλοστάσιο αποτελούμενο από κυνηγετικά όπλα, περίστροφα, φυσίγγια, μέχρι και χειροβομβίδες!
Η εικόνα όμως δεν περιορίζεται στα αστυνομικά δελτία. Αν ταξιδέψει κανείς στο νησί, θα δει πινακίδες διάτρητες από σφαίρες, ένα μακάβριο «στίγμα» πάνω στο τοπίο. Μια υπενθύμιση κινδύνου, απειλής και προειδοποίησης.
Οι λεγόμενες μπαλωθιές σε γάμους, βαφτίσια, πανηγύρια, ακόμα και κηδείες, θεωρούνται από τους περισσότερους έθιμο και παράδοση– ένα είδος λαϊκής έκφρασης της χαράς ή και της λύπης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Κρητικοί λένε χαρακτηριστικά την έκφραση “παίζω μπαλωθιές”, σαν να είναι κάτι απλό, σαν ένα αθώο παιχνίδι, σαν κάτι… κανονικό! Όμως, αυτό το «έθιμο» έχει στοιχίσει ανθρώπινες ζωές και έχει αφήσει πίσω του δεκάδες ακρωτηριασμένους και τραυματισμένους. Κάθε χρόνο, η Κρήτη μετρά θύματα από άσκοπους πυροβολισμούς και κάθε κρότος όπλου είναι μια ηχηρή “καμπάνα” που προειδοποιεί για την αναγκαιότητα αλλαγής αυτής της αρρωστημένης νοοτροπίας.
Πως ξεκίνησε η εξοικείωση των Κρητικών με τα όπλα;
Η ιστορική ρίζα αυτής της σχέσης είναι γνωστή. Για αιώνες, το όπλο υπήρξε για τον Κρητικό σύμβολο ελευθερίας και αντίστασης. Π.χ. στους αγώνες κατά της Τουρκοκρατίας, το όπλο ήταν μέσο επιβίωσης και απελευθέρωσης. Όμως, στη μεταπολεμική Κρήτη, η σχέση αυτή μεταλλάχθηκε. Από εργαλείο/μέσο ελευθερίας, έγινε σύμβολο δύναμης, επιβολής, εκφοβισμού και – δυστυχώς – “ανδρισμού”. Σήμερα, δεν είναι σπάνιο να βλέπεις έφηβους να ποζάρουν με όπλα σε κοινωνικά δίκτυα ή να καμαρώνουν για τις «μπαλωθιές» τους, σε μια λανθασμένη μετάφραση της παράδοσης σε μαγκιά.
Ο κύκλος αίματος της βεντέτας
Στο φόντο όλων αυτών, επιβιώνει μια ακόμη επικίνδυνη παλιά νοοτροπία: η λογική της βεντέτας. Η υπεράσπιση της «τιμής» εξακολουθεί να αποτελεί κώδικα συμπεριφοράς σε ορισμένες περιοχές του νησιού, οδηγώντας σε κύκλους αίματος που διατηρούν ζωντανή τη βία ως μέσο δικαίωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η οπλοκατοχή γίνεται όχι απλώς κοινωνικά ανεκτή, αλλά σχεδόν αναμενόμενη. Ένας φαύλος κύκλος που τρέφει και αναπαράγει τη βία.
Επίσης, υπάρχει και η άλλη, πιο σκοτεινή πλευρά: στατιστικές αναλύσεις δείχνουν ότι η Κρήτη καταγράφει υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών σε σχέση με άλλες περιφέρειες της χώρας, και ένα σημαντικό ποσοστό από αυτές τις αυτοκτονίες πραγματοποιείται με πυροβόλα όπλα. Ο υψηλότερος αριθμός αυτοκτονιών για το 2022 καταγράφηκε στην Κρήτη (το 17% του συνολικού αριθμού των θανάτων) και έπειτα ακολούθησε η Κεντρική Μακεδονία. Η Κρήτη αποτελεί μία περιφέρεια με διαχρονικά υψηλούς δείκτες αυτοκτονίας πάνω από μία δεκαετία. Το ζήτημα της υψηλής αυτοκτονικότητας στην Κρήτη είναι κρίσιμης σημασίας και αποτελεί ένα πεδίο ερευνητικού ενδιαφέροντος του Παρατηρηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ.
Η αληθινή λεβεντιά της Κρήτης
Όμως η Κρήτη δεν είναι αυτό. Είναι ένας όμορφος τόπος πολιτισμού, φιλοξενίας και υπερηφάνειας. Το όπλο δεν είναι σύμβολο λεβεντιάς, αλλά σύμβολο φόβου και βίας. Η μπαλωθιά δεν δηλώνει χαρά, δηλώνει άγνοια και ανευθυνότητα. Κάθε φορά που ένας άνθρωπος τραυματίζεται ή σκοτώνεται επειδή κάποιος έβγαλε όπλο, είναι υπενθύμιση ότι αυτή η κουλτούρα δεν μπορεί πια να γίνεται ανεκτή στο όνομα της παράδοσης και η παραδοχή αυτού του λάθους που διαιωνίζεται αποτελεί την πραγματική λεβεντιά!
Ήρθε η ώρα η Κρήτη να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να αναρωτηθεί: τι είδους τόπος θέλει να είναι; Ένας τόπος όπου η ζωή μετριέται με σφαίρες ή ένας τόπος που κρατά την περηφάνια του χωρίς να χρειάζεται το όπλο για να την “αποδείξει”;
Η αλλαγή δεν θα έρθει μόνο με αστυνομικά μέτρα, αλλά με εκπαίδευση, ευθύνη και κοινωνική αυτογνωσία. Να μάθουμε στα παιδιά ότι η λεβεντιά δεν βρίσκεται στη σκανδάλη, αλλά στην ψυχραιμία και στον σεβασμό στη ζωή. Να πάψει το όπλο να είναι προέκταση της “αντρικής ταυτότητας” και η ζωή να είναι το υπέρτατο αγαθ
Διαβάστε ακόμα: Ίντιρα Γκάντι: Ένα αμφιλεγόμενο σύμβολο που την μακέλεψαν οι ίδιοι της οι φρουροί
