Υπάρχουν στιγμές που μια γειτονιά κρατά την ανάσα της. Όχι επειδή δεν άκουσε, αλλά επειδή άκουσε πάρα πολλά. Στα διαμερίσματα με τους λεπτούς τοίχους, οι φωνές δεν μένουν ποτέ πραγματικά μέσα. Τα λόγια περνούν από τις χαραμάδες, κατεβαίνουν από τις σωληνώσεις, σκαρφαλώνουν στα μπαλκόνια. Γίνονται ψίθυρος στο ασανσέρ, βλέμμα που αποστρέφεται στο πλατύσκαλο, μια αμήχανη κουβέντα στο περίπτερο. Όλοι κάτι ξέρουν. Κανείς δεν ξέρει «αρκετά».
Κι έπειτα, μια μέρα, η είδηση δεν είναι πια ψίθυρος. Είναι τίτλος. Είναι αριθμός. Είναι άλλη μία γυναίκα που δεν πρόλαβε
Η 31χρονη που βρέθηκε νεκρή στον Κολωνό δεν ήταν απλώς μια «υπόθεση». Ήταν ένας άνθρωπος που, σύμφωνα με μαρτυρίες, προσπαθούσε να φύγει. Που αναζητούσε διέξοδο. Που μιλούσε σε φίλους. Που ζούσε και φοβόταν μέσα σε έναν κύκλο βίας που, όπως φαίνεται, δεν ήταν μυστικός. Οι αρχικές εκδοχές κατέρρευσαν μπροστά στα ιατροδικαστικά ευρήματα. Οι κατηγορίες απαγγέλθηκαν. Η Δικαιοσύνη θα ακολουθήσει τον δρόμο της.
Όμως υπάρχει πάντα κι ένας άλλος δρόμος. Εκείνος που δεν ακολουθήθηκε.
Γιατί πριν από κάθε γυναικοκτονία υπάρχει σχεδόν πάντα ένα χρονικό προειδοποιήσεων. Φωνές που επαναλαμβάνονται. Απειλές που ακούγονται καθαρά. Πόρτες που χτυπούν με τρόπο που δεν μοιάζει «απλώς καβγάς». Η βία σπάνια εμφανίζεται ξαφνικά· συνήθως προαναγγέλλεται. Κλιμακώνεται. Δοκιμάζει τα όρια – του θύματος, αλλά και των γύρω.
Κι εκεί, στη σιωπή των γύρω, βρίσκει χώρο.
Δεν πρόκειται για συλλογική ενοχή ούτε για μετατόπιση της ευθύνης από τον δράστη. Η ποινική ευθύνη είναι ατομική και αδιαπραγμάτευτη. Υπάρχει όμως και μια κοινωνική διάσταση που δεν μπορούμε να προσπερνάμε κάθε φορά σαν υποσημείωση. Όταν «όλοι ήξεραν», τότε όλοι είχαν, έστω, μια ένδειξη. Κι η ένδειξη είναι το πρώτο σήμα κινδύνου.
Η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι ιδιωτική υπόθεση που τελειώνει στην εξώπορτα. Είναι μια πραγματικότητα που διαχέεται στην κοινότητα. Κι όταν η κοινότητα επιλέγει την αμηχανία αντί της δράσης, η βία αποκτά σύμμαχο: τον χρόνο. Χρόνο να δυναμώσει. Χρόνο να γίνει μοιραία.
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι σχεδόν τεχνικό: πόσο διαρκεί ένα τηλεφώνημα; Πόσο κοστίζει μια ανώνυμη καταγγελία; Πόσο βαριά είναι η φράση «ίσως να κάνω λάθος, αλλά φοβάμαι ότι κινδυνεύει»;
Η κοινωνική εγρήγορση δεν απαιτεί ηρωισμούς. Δεν ζητά να γίνουμε ανακριτές ούτε να εισβάλουμε σε ξένες ζωές. Ζητά να αναγνωρίσουμε ότι η αδράνεια δεν είναι ουδέτερη στάση. Είναι επιλογή. Και κάθε επιλογή έχει συνέπειες.
Κάθε φορά που η βία βαφτίζεται «οικογενειακό ζήτημα», κάθε φορά που η φράση «μην μπλέξεις» υπερισχύει του «κάλεσε βοήθεια», το πεδίο προστασίας στενεύει. Μέχρι που κάποια στιγμή κλείνει οριστικά.
Ίσως τελικά η πιο δύσκολη πράξη να μην είναι η καταγγελία. Είναι η υπέρβαση της σκέψης ότι «δεν με αφορά». Γιατί σε μια κοινωνία, ο κίνδυνος που ακούγεται μέσα από τον τοίχο δεν είναι ποτέ αποκλειστικά ξένος. Είναι μια δοκιμασία του αν θα μείνουμε θεατές ή αν θα επιλέξουμε, έστω για λίγα δευτερόλεπτα, να γίνουμε η φωνή που σπάει τη σιωπή.
Διαβάστε επίσης: Σιωπή και δικαίωση
