Ο όρος casus belli σημαίνει «αιτία πολέμου» και έχει τεθεί στην εξίσωση των Ελληνοτουρκικών σχέσεων εδώ και δεκαετίες.
Στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αφορά την απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης το 1995, με την οποία η Άγκυρα δήλωσε ότι τυχόν επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια θα αποτελέσει αιτία πολέμου.
Το ιστορικό πλαίσιο
Το 1982 υιοθετήθηκε η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία δίνει στα παράκτια κράτη το δικαίωμα να επεκτείνουν τα χωρικά τους ύδατα έως και τα 12 ναυτικά μίλια. Η Ελλάδα έχει υπογράψει και κυρώσει τη Σύμβαση και θεωρεί ότι διατηρεί κυριαρχικό δικαίωμα να ασκήσει αυτή τη δυνατότητα όποτε το κρίνει.
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση και υποστηρίζει ότι μια τέτοια επέκταση στο Αιγαίο θα μεταβάλει ριζικά την ισορροπία, περιορίζοντας σημαντικά την πρόσβασή της σε διεθνή ύδατα. Τον Ιούνιο του 1995, η τουρκική Βουλή εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα», περιλαμβανομένων στρατιωτικών, εάν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο στα 12 μίλια.
Αυτή η απόφαση είναι που χαρακτηρίζεται ως casus belli.
Τι σημαίνει πρακτικά;
Σήμερα, η Ελλάδα διατηρεί χωρικά ύδατα 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο. Το 2021 επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο Πέλαγος, χωρίς αντίστοιχη αντίδραση από την Τουρκία, καθώς εκεί δεν υπάρχει κοινό θαλάσσιο μέτωπο.
Το casus belli αφορά αποκλειστικά το Αιγαίο. Αν η Ελλάδα προχωρούσε σε επέκταση στα 12 μίλια στην περιοχή αυτή, η Τουρκία έχει δηλώσει ότι θα το θεωρούσε λόγο πολεμικής σύγκρουσης.
Η νομική και πολιτική διάσταση
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι το δικαίωμα επέκτασης αποτελεί μονομερές κυριαρχικό δικαίωμα που απορρέει από το διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, θεωρεί ότι η απειλή πολέμου παραβιάζει τον Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος απαγορεύει τη χρήση ή την απειλή χρήσης βίας στις διεθνείς σχέσεις.
Η τουρκική πλευρά αντιτείνει ότι το Αιγαίο έχει ιδιαιτερότητες (πολλά νησιά, κλειστή γεωγραφία) και ότι η επέκταση στα 12 μίλια θα περιόριζε υπέρμετρα τα τουρκικά δικαιώματα και συμφέροντα.
Η σημερινή κατάσταση
Παρότι η απόφαση του 1995 δεν έχει ανακληθεί, δεν έχει υπάρξει μέχρι σήμερα κίνηση από ελληνικής πλευράς για επέκταση στα 12 μίλια στο Αιγαίο. Το ζήτημα παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα και κεντρικά σημεία έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Συνοπτικά, το casus belli της Τουρκίας είναι μια επίσημη πολιτική και στρατηγική προειδοποίηση ότι η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια θα αντιμετωπιστεί ως αιτία πολέμου – ένα θέμα που συνδέεται άμεσα με το διεθνές δίκαιο, την κυριαρχία και την ισορροπία ισχύος στην περιοχή.
Διαβάστε ακόμα: Χίος. 3 Φλεβάρη. Μεσοπέλαγα
