Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα δοκιμάζεται από πυρκαγιές που αφήνουν πίσω τους καμένες εκτάσεις, χαμένες περιουσίες και ανθρώπους που καλούνται να ξαναχτίσουν τη ζωή τους από την αρχή. Την ίδια στιγμή, πίσω από τα πύρινα μέτωπα, χιλιάδες εθελοντές βρίσκονται αθόρυβα στην πρώτη γραμμή, στηρίζοντας πυροσβέστες και πληγέντες με τρόφιμα, νερό, βασικά εφόδια και ανθρώπινη παρουσία.
Με αφορμή τη φετινή αντιπυρική περίοδο, συνομιλήσαμε με τη Γεωργία Παράσχου, ιδρύτρια και πρόεδρο της εθελοντικής οργάνωσης Humanity Greece, για τις προκλήσεις της διαχείρισης κρίσεων, τη σημασία της πρόληψης, τον ρόλο του οργανωμένου εθελοντισμού και τις ανάγκες των ανθρώπων που έρχονται αντιμέτωποι με την απώλεια των σπιτιών και της καθημερινότητάς τους. Μια συζήτηση για την αξία της προετοιμασίας, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης στις πιο δύσκολες στιγμές.
Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζετε και πόσο σημαντική είναι η πρόληψη και η προετοιμασία σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο;
Αν το δούμε με όρους επιχειρησιακής ετοιμότητας, η διαχείριση δύσκολων καταστάσεων απαιτεί ταχύτητα, συντονισμό και ξεκάθαρα πρωτόκολλα. Οι βασικές προκλήσεις είναι η άμεση ανταπόκριση σε απρόβλεπτες συνθήκες, η αποτελεσματική αξιοποίηση πόρων και η συνεχής εκπαίδευση τόσο του προσωπικού όσο και των πολύτιμων εθελοντών. Η πρόληψη και η προετοιμασία λειτουργούν ως «επένδυση», που μειώνει το ρίσκο και ενισχύει την ανθεκτικότητα τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι όλοι μας μπορεί να βρεθούμε σε μια τέτοια συνθήκη, οπότε ας είμαστε προετοιμασμένοι. Ένα βασικό βήμα είναι η δημιουργία σακιδίου έκτακτης ανάγκης με απαραίτητα είδη, όπως νερό, τρόφιμα μακράς διάρκειας, φακό, φαρμακείο, τα απαραίτητα έγγραφα και μέσα επικοινωνίας. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει ένα οικογενειακό σχέδιο εκκένωσης, ώστε όλα τα μέλη να γνωρίζουν πού θα συναντηθούν και πώς θα κινηθούν με ασφάλεια σε περίπτωση κινδύνου. Η ενημέρωση και η πρόληψη σε ατομικό επίπεδο μπορούν να κάνουν τη διαφορά σε κρίσιμες στιγμές.
Υπήρξαν περιπτώσεις που πυροσβέστες ή πληγέντες περίμεναν ώρες για νερό, τρόφιμα ή βασικά εφόδια;
Ναι, ιδιαίτερα σε μεγάλης κλίμακας και πολύωρες επιχειρήσεις έχουν υπάρξει πολλές στιγμές όπου οι ανάγκες ξεπερνούν τις δυνατότητες της άμεσης τροφοδοσίας. Σε κάθε μέτωπο είμαστε εκεί, ώστε να καλυφθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα οι ανάγκες των συνανθρώπων μας, τόσο εκείνων που βρίσκονται μέσα στη φωτιά όσο και εκείνων που κλήθηκαν να εκκενώσουν τα σπίτια τους. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το εθελοντικό έργο της Humanity Greece, όπου με συνέπεια και οργάνωση φροντίζει για την άμεση παροχή τροφίμων και βασικών εφοδίων σε πυροσβέστες, εθελοντές και πληγέντες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην υποστήριξη των πυροσβεστικών δυνάμεων.
Τι σας λένε οι άνθρωποι που χάνουν τα σπίτια τους και ποιο είναι το μεγαλύτερο παράπονό τους;
Το μεγαλύτερο παράπονο όλων ξεκινά από την ανάγκη για μεγαλύτερη προστασία των πολιτών, γιατί μέσα σε λίγες ώρες μπορεί να χαθούν οι κόποι, οι αναμνήσεις και οι προσπάθειες μιας ολόκληρης ζωής. Οι άνθρωποι που βλέπουν το σπίτι τους να καταστρέφεται δεν χάνουν απλώς ένα κτίσμα. Χάνουν τον χώρο όπου μεγάλωσαν τα παιδιά τους, τα προσωπικά τους αντικείμενα, τις φωτογραφίες τους, την καθημερινότητά τους και κυρίως το αίσθημα ασφάλειας που τους κρατούσε όρθιους. Εκείνη τη στιγμή, πέρα από την άμεση υλική βοήθεια, αυτό που έχουν περισσότερο ανάγκη είναι να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Να υπάρχει δίπλα τους ανθρώπινη παρουσία, ψυχραιμία, καθοδήγηση και ένα οργανωμένο πλαίσιο στήριξης από την πρώτη κιόλας στιγμή. Γιατί όταν ένας άνθρωπος έχει χάσει το σπίτι του, δεν αρκεί να του πεις ότι «θα υπάρξει βοήθεια». Χρειάζεται να τη δει άμεσα, με τρόπο ξεκάθαρο, πρακτικό και αξιοπρεπή.
Πώς αξιολογείτε σήμερα τον ρόλο της Πολιτείας και των εθελοντών στην αντιμετώπιση μιας μεγάλης πυρκαγιάς;
Τα τελευταία χρόνια το δόγμα της Πυροσβεστικής έχει εξελιχθεί σημαντικά, με έμφαση στην έγκαιρη επέμβαση, την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, την ανανέωση εξοπλισμού και τον καλύτερο συντονισμό επίγειων και εναέριων μέσων. Έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα προς μια πιο σύγχρονη και ευέλικτη επιχειρησιακή προσέγγιση, ωστόσο οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες, ιδιαίτερα λόγω της κλιματικής κρίσης και της αυξανόμενης έντασης των φαινομένων. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναγνωριστεί και η άριστη συνεργασία που υπάρχει με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, Νίκο Παπαευσταθίου, καθώς ο συντονισμός, η επικοινωνία και η θεσμική συνεργασία αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματική διαχείριση κάθε έκτακτης κατάστασης. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβολή των εξειδικευμένων εθελοντών είναι καθοριστική, καθώς δεν πρόκειται για μια αυθόρμητη κινητοποίηση, αλλά για μια οργανωμένη δύναμη που δρα συντονισμένα στο πεδίο, υποστηρίζοντας επιχειρησιακά την Πυροσβεστική, ενισχύοντας την επιτήρηση και συμβάλλοντας στην άμεση κατάσβεση με ασφάλεια και διαδικασίες. Η συμμετοχή της κοινωνίας σε έκτακτες συνθήκες είναι αναγκαία και πολύτιμη, όμως βασική προϋπόθεση παραμένει η διαφύλαξη της ανθρώπινης ζωής και η ύπαρξη ισχυρών, ανθεκτικών κρατικών μηχανισμών. Ο εθελοντισμός πρέπει να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της συνολικής προσπάθειας και όχι ως υποκατάστατο της ευθύνης της Πολιτείας.
Φοβάστε ότι πολλές φορές ο εθελοντισμός χρησιμοποιείται για να κρύβει ελλείψεις του συστήματος;
Ο εθελοντισμός δεν πρέπει ποτέ να υποκαθιστά τις θεσμικές υποχρεώσεις του κράτους απέναντι στους πολίτες του. Ο εθελοντής δεν είναι εκεί για να καλύπτει κενά, αλλά για να προσθέτει δύναμη, ανθρωπιά και αμεσότητα σε μια συνολική προσπάθεια. Ο ρόλος του εθελοντή πρέπει να είναι συμπληρωματικός και ουσιαστικός. Να ενισχύει, να στηρίζει και να προσθέτει αξία στην κοινωνική συνοχή, τόσο κατά τη διάρκεια μιας κρίσης όσο και στην καθημερινή ζωή μας. Γιατί ο εθελοντισμός, όταν λειτουργεί οργανωμένα, δεν είναι απλώς μια πράξη προσφοράς. Είναι μια απόδειξη ότι η κοινωνία παραμένει ζωντανή, ευαίσθητη και έτοιμη να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο που έχει ανάγκη. Μια ώριμη κοινωνία χρειάζεται ισχυρούς δημόσιους φορείς και, ταυτόχρονα, έναν οργανωμένο εθελοντικό μηχανισμό με κίνητρα, εκπαίδευση και πόρους. Χρειάζεται σαφείς ρόλους, σωστό συντονισμό, αμεσότητα και αποτελεσματικότητα, ώστε κάθε κρίσιμη στιγμή να υπάρχει μια κοινή προσπάθεια που λειτουργεί με σεβασμό, ασφάλεια και πραγματικό αποτέλεσμα.
Ξεσπάνε ταυτόχρονα πυρκαγιές σε διαφορετικά σημεία. Τι συμβαίνει τελικά;
Είναι πραγματικά τρομακτικό ότι η συντριπτική πλειοψηφία των δασικών πυρκαγιών στη χώρα μας οφείλεται σε ανθρώπινη δραστηριότητα, είτε από αμέλεια είτε από εμπρησμό. Οι περισσότερες πυρκαγιές δεν ξεκινούν μόνες τους. Πίσω από πολλές από αυτές υπάρχει μια απρόσεκτη κίνηση, μια λάθος απόφαση, μια εγκληματική αδιαφορία ή, σε κάποιες περιπτώσεις, μια συνειδητή πράξη καταστροφής. Αυτό σημαίνει ότι η πρόληψη δεν αφορά μόνο τους μηχανισμούς του κράτους, αλλά και τη συμπεριφορά όλων μας. Δεν μπορούμε να μιλάμε για προστασία των δασών, των περιουσιών και της ανθρώπινης ζωής, αν δεν αντιληφθούμε ότι ο καθένας μας έχει ευθύνη. Η αποφυγή επικίνδυνων εργασιών τις ημέρες υψηλού κινδύνου, η συμμόρφωση με τις οδηγίες των αρχών και η άμεση αναφορά οποιασδήποτε ύποπτης κίνησης, εστίας ή δραστηριότητας μπορούν να αποτρέψουν μια καταστροφή πριν καν ξεκινήσει. Κάθε φωτιά που αποτρέπεται σημαίνει ζωές που προστατεύονται, σπίτια που σώζονται, δάση που παραμένουν ζωντανά. Γι’ αυτό και η ευθύνη πρέπει να είναι συλλογική, αλλά και προσωπική. Ο εμπρησμός είναι κακούργημα και πρέπει να αντιμετωπίζεται με την αυστηρότητα που του αναλογεί, γιατί δεν καταστρέφει μόνο περιουσίες και φυσικό περιβάλλον. Διαλύει ζωές, μνήμες.
