Σε αυτή τη συνέντευξη είχα την ευκαιρία να συναντήσω μια γυναίκα που από την πρώτη στιγμή σου δίνει την αίσθηση ότι δεν χωρά εύκολα σε έναν μόνο ρόλο, γιατί η ίδια είναι πολλά μαζί, όλα όμως δεμένα με έναν κοινό άξονα, τον άνθρωπο.
Η Μαρία Βαρσαμά είναι Διδάκτωρ Ειδικής Αγωγής και Φυσικών Επιστημών, με ακαδημαϊκή πορεία που ξεκίνησε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συνεχίστηκε με διεθνή παρουσία στη διδασκαλία, ως καθηγήτρια στο University of East London. Μιλώντας μαζί της, ένιωθα πως η επιστημονική της γνώση δεν μένει ποτέ θεωρητική, αλλά γίνεται πράξη, γίνεται τρόπος να βλέπει και να υπηρετεί τον κόσμο γύρω της.
Με εντυπωσίασε ιδιαίτερα το γεγονός ότι, πέρα από την ακαδημαϊκή της ιδιότητα, έχει επάρκεια στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και εργάζεται και ως life coach, προσεγγίζοντας τον άνθρωπο συνολικά, με ευαισθησία αλλά και ουσία, σαν να προσπαθεί πάντα να φτάσει λίγο πιο βαθιά από την επιφάνεια.
Στην πορεία της έχει επίσης ενεργό κοινωνική και πολιτική δράση, καθώς έχει εκλεγεί Σύμβουλος στον Δήμο Κορδελιού – Ευόσμου στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, ως πρεσβευτής του EyeHarp στηρίζει μια πρωτοποριακή τεχνολογία που δίνει τη δυνατότητα σε άτομα με αναπηρίες να εκφράζονται μέσα από τη μουσική, χρησιμοποιώντας μόνο την κίνηση των ματιών τους. Αυτό, για μένα, ήταν από τα πιο δυνατά στοιχεία της συζήτησής μας, γιατί φανερώνει έναν βαθύ σεβασμό στη δύναμη της έκφρασης και της συμπερίληψης.
Κι όμως, πίσω από όλα αυτά, εγώ συνάντησα και κάτι πολύ πιο ανθρώπινο και τρυφερό. Μια γυναίκα που είναι μητέρα, και που την είδα να σταματάει με απόλυτη φυσικότητα ό,τι έκανε για να φροντίσει το παιδί της. Αυτή η εικόνα μου έμεινε ίσως πιο έντονα από κάθε τίτλο ή ιδιότητα, γιατί έδειχνε χωρίς λόγια τι σημαίνει πραγματική παρουσία.
Φεύγοντας από αυτή τη συνέντευξη, έμεινα με μια βαθιά αίσθηση θαυμασμού για μια γυναίκα που καταφέρνει να ισορροπεί ανάμεσα στη δύναμη και την ευαισθησία με έναν τρόπο σχεδόν αβίαστο, χωρίς να χρειάζεται να το επιβάλλει. Μια προσωπικότητα που δεν εγκλωβίζεται στους ρόλους της, αλλά τους ξεπερνά, δίνοντάς τους νόημα μέσα από την αυθεντικότητα και το ήθος της. Αυτό που μένει τελικά είναι μια φωτεινή ανθρώπινη παρουσία, που δεν εντυπωσιάζει μόνο τη στιγμή, αλλά αφήνει ένα βαθύ και ζωντανό αποτύπωμα.
- Αν σε γυρνούσαμε πίσω, πριν ξεκινήσουν όλα, ποια ανάγκη ήταν αυτή που σε έκανε να πεις «θέλω να το δημιουργήσω αυτό»;
Η μητέρα μου πριν γεννηθώ ήταν ειδική παιδαγωγός. Όταν μιλούσε για εκείνη την περίοδο της ζωής της, έλεγε ότι αυτά που είδε μέσα στα εκπαιδευτήρια που είχε εργασθεί, δεν μπορούσε να τα ξεπεράσει. Είχε αναφερθεί σε περιστατικά βίας από φροντιστές σε παιδιά που η ίδια δεν μπορούσε να αντέξει. Όμως, αυτό που θυμάμαι χαρακτηριστικά είναι το γεγονός ότι αν και η μητέρα μου είχε κάνει ενέργειες ενημέρωσης των γονέων για σχετικά ζητήματα, οι ίδιοι δεν ανταποκρίθηκαν ποτέ. Ως παιδί με προβλημάτιζε αυτό το γεγονός της γέννησης, των προσδοκιών των νέων γονέων και η επικείμενη απόρριψη ενός μέλους που δεν δύναται να ικανοποιήσει τις προσδοκίες τους. Τα βιώματα της μητέρας μου ρίζωσαν μέσα μου και με διαμόρφωσαν ως άνθρωπο δίνοντας μου σκοπό στη ζωή. Τελικά, πιστεύω ότι εκείνη ήθελε να με «προστατεύσει» και να με κρατήσει μακριά από αυτόν τον κόσμο αλλά τελικά πέτυχε το αντίθετο, καθιστώντας με ολοκληρωτικά δοσμένη, νοητικά και ψυχικά, στον αγώνα για την προστασία αυτών των ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη.
- Υπήρξε μια προσωπική στιγμή που έγινε η αφορμή για όλο αυτό;
Ναι. Υπήρξαν διάφορες στιγμές που ενίσχυσαν την ανάγκη μου να προστατεύσω και να συνδράμω στην βελτιστοποίηση της καθημερινότητας των ανθρώπων με αναπηρία. Αρχικά, στο παραθεριστικό μας σπίτι, είχα έναν γείτονα – παιδί και αυτός- που ήταν ανάπηρος και είχε και νοητική υστέρηση, τον Δημοσθένη. Ο Δημοσθένης, ήταν αξιολάτρευτος, του άρεσε να ακούει και να παίζει μουσική και να κολυμπάει. Κάθε πρωί έρχονταν έξω από το σπίτι μου και με φώναζε. Η μαμά του του έλεγε πάντα «μην ενοχλείς» και ενώ αισθανόμουν άβολα, αρχικά, μαζί του ένιωθα την υποχρέωση πραγματικά να τον υπερασπιστώ απέναντι στην οικογένεια του. Δεν είχα αντιληφθεί πως ουσιαστικά αντιστεκόμουν στα στερεότυπα μιας ολόκληρης κοινωνίας. Έτσι, του άνοιγα, έμπαινε στην αυλή και τον άφηνα εκεί ως το μεσημέρι. Στην αρχή δεν ήθελα να με ακουμπάει, αλλά με τον καιρό τον συνήθισα. Η ευγένεια του με κέρδισε, ακόμη θυμάμαι πόσο όμορφα μου απευθύνονταν. Με φώναζε ¨ζωγραφιά μου¨, ¨κούκλα μου¨, ¨αδυναμία μου¨ και αυτές οι λέξεις έγιναν η δύναμη μου να πάω πιο κοντά, να πλησιάσω και να τον αγκαλιάσω. Η πιο σφικτή αγκαλιά που μου έχουν κάνει. Η δύναμη αυτού του ανθρώπου απίστευτη. Ο φόβος ενός επικείμενου πνιγμού δεν στάθηκε εμπόδιο στο να τον αγαπήσω για πάντα. Ένα πάντα που κρατά μέχρι και σήμερα.. μια φιλία που μετρά 35 χρόνια.
Ήταν όμως πολλά τα περιστατικά που ακολούθησαν, ο παππούς μου κατέστη ως να έχει τετραπληγία έπειτα από ένα δύσκολο χειρουργείο από το οποίο «ξύπνησε» μήνες αργότερα. Βλέποντας, αυτόν τον δυνατό άνδρα, τον «γίγαντα» της παιδικής μου ηλικίας, ανήμπορο να κινηθεί και να μιλήσει αλλά κυρίως βιώνοντας την ανάγκη καθημερινής υποστήριξης που έχει ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε αυτή τη θέση, αντιλήφθηκα πως όλοι είμαστε εν δυνάμει ανάπηροι. Τέλος, η γέννηση ενός μέλους της οικογένειας μας με σπαστική τετραπληγία λόγω εγκεφαλικής παράλυσης καθόρισε αυτό που είμαι σήμερα. Η Αλεξάνδρα Κερλίδου, είναι δεύτερη ξαδέρφη μου και ταυτόχρονα η πρώτη ελληνίδα μουσικός που παίζει μουσική με τα μάτια. Η θέαση της δύναμης της με ενέπνευσε να αφιερωθώ στην προστασία, την ενίσχυση και την «απελευθέρωση» όλων των συνανθρώπων μας που το επιθυμούν, που μπορούν και θέλουν να συμμετέχουν ενεργά αλλά βρίσκονται φυλακισμένοι στο σώμα τους. Και όπως αναφέρει και ένας στίχος τους αγαπημένου Βασίλη Λέκκα, με τον οποίο έχουμε κάνει μια υπέροχη συναυλία συμπερίληψης στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης: ¨…το σκοτάδι πυκνό κι ονειρεύεσαι δρόμους στο φως…καθαρό ουρανό…Μα τα όνειρα είναι κλειδιά που ανοίγουν κελιά… Δεν υπάρχουν στη γη φυλακές να κλειδώνουν ψυχές….
Να το ζεις, να το λες, το μπορώ που αλλάζει ζωές!»
- Όταν μιλάς για έναν οργανισμό όπου κάποιος μπορεί να δημιουργεί μουσική με τα μάτια, τι ονειρεύεσαι πραγματικά να αλλάξει;
Είναι απλό. Ονειρεύομαι όχι, δεν ονειρεύομαι…στοχεύω και οραματίζομαι να υπάρχουν μουσικοί οι οποίοι θα παίζουν μουσική με τα μάτια σε κάθε μουσικό σχήμα. Αυτός είναι ο στόχος. Η μουσική είναι ένα πεδίο στο οποίο αυτοί οι άνθρωποι είναι ίσοι, δεν υπολείπονται πουθενά και στην πραγματικότητα υπερτερούν εάν σκεφτούμε ότι οι παρτιτούρες κάθε τραγουδιού δεν είναι μπροστά τους αλλά τις απομνημονεύουν. Επομένως, αντιλαμβανόμαστε πως εκεί που το σώμα αδρανεί και αδυνατεί να υποστηρίξει τον άνθρωπο, το μυαλό είναι ικανό για το «απίστευτο».
- Νιώθεις πως χτίζεις τεχνολογία ή έναν νέο τρόπο επικοινωνίας;
Τεχνολογία δεν γνωρίζω να χτίσω διότι είμαι παιδαγωγός. Δεν έχω γνώσεις σχετικά με την τεχνολογία. Σε αυτό τον τομέα εξειδικεύεται ο Ζαχαρίας ο Βαμβακούσης, ο συνεργάτης μου, ο οποίος έχει δημιουργήσει το EyeHarp. Προσωπικά αυτό που χτίζω είναι γέφυρες ανάμεσα στην τεχνολογία και τον χρήστη και ουσιαστικά αποδεικνύεται ότι εν τέλει αυτές οι γέφυρες συνδέουν το ορατό κομμάτι της κοινωνίας μας με την αόρατη αναπηρία, δύο πτυχές του ίδιου κόσμου που βρίσκονται εκ διαμέτρου αντίθετα και ως δύο όψεις ενός νομίσματος αδυνατούν η μία να συναντήσει την άλλη. Όμως, επειδή οι άνθρωποι δεν είμαστε νομίσματα αλλά έχουμε αξία, αυτό που κάνω είναι ότι ανοίγω το φως στο σκοτάδι, κάνω θεατό το αθέατο και τελικά υποστηρίζω και υπερασπίζομαι την πραγματικότητα της ίδιας της ζωής που συμπεριλαμβάνει όλα αυτά τα διαφορετικά κομμάτια και αυτό είναι και το αληθινό.
- Πώς μοιάζει να κουβαλάς ένα τόσο μεγάλο όραμα ενώ βρίσκεται ακόμα στην αρχή του;
Υπέροχο. Κάθε φορά που κουράζομαι, γιατί σηκώνεις μεγάλο βάρος, σκέφτομαι τα πρόσωπα, τα χαμόγελα, τις οικογένειες και σηκώνομαι έχοντας την υποστήριξη όλων αυτών των ανθρώπων. Αν μπορούσα να το δώσω οπτικά, θα ήμουν εγώ σε μια τεράστια σκάλα και εκατοντάδες χέρια να με σπρώχνουν να την ανέβω. Σχεδόν πετάω, φορές, τόσο εύκολο, γιατί το μαζί κάνει την δύναμη..υπερδύναμη και αυτή είναι η δική μου υπερδύναμη λοιπόν!
- Σε τρομάζει περισσότερο η πιθανότητα να αποτύχει ή η πιθανότητα να πετύχει;
Δεν με τρομάζει τίποτα. Δεν υπάρχει η πιθανότητα να αποτύχει. Η αποτυχία δεν έχει περάσει ούτε μια φορά ως σκέψη από το μυαλό μου. Έχουμε πετύχει να αναδιαμορφώσουμε την καθημερινότητα τόσων ανθρώπων που ήταν πλήρως εξαρτώμενοι, χωρίς την όποια συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Καταφέραμε να δώσουμε ελπίδα σε οικογένειες που βίωναν καθημερινά την ματαίωση, την απομόνωση και το άγχος της επόμενης ημέρας. «Και ένας άνθρωπος να βοηθηθεί, είναι επιτυχία για εμένα» είχα πει πριν 5 χρόνια στον Περιφερειακό Διευθυντή Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας, Θωμά Μπαχαράκη, όταν του ζήτησα να υπογράψει την πιλοτική εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος της αξιοποίησης του ψηφιακού μουσικού οργάνου EyeHarp, στα σχολεία. Αυτή τη στιγμή μιλάμε για περίπου 500 άτομα των οποίων η ζωή έχει αλλάξει ριζικά. Συμμετέχουν σε σχολικές εορτές, σε συναυλίες, ταξιδεύουν, βγαίνουν, κάνουν πρόβες, γνωρίζουν καλλιτέχνες, συνεργάζονται με άλλους μουσικούς και άλλα παιδιά και οι οικογένειες τους βλέπουν πόσο ικανά είναι, τελικά, τα παιδιά τους. Αποδεικνύεται πως δεν είναι ο άνθρωπος εκείνος που ¨δεν μπορεί¨ πολλές φορές, αλλά το περιβάλλον του είναι που δεν δύναται να τον υποστηρίξει.
- Υπάρχουν στιγμές που αισθάνεσαι ότι ζεις ήδη στο μέλλον ενώ οι υπόλοιποι δεν το έχουν δει ακόμα;
Κάθε μέρα.
- Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι όταν ξεκινάς κάτι που δεν έχει “έτοιμο δρόμο”;
Η Μαρία. Οι δικές μου δυνάμεις και αντοχές στο να καταφέρω να δώσω έναν ακόμη αγώνα. Μέχρι σήμερα δεν συνάντησα άνθρωπο που μου έκλεισε τον δρόμο, υπήρξαν όμως αρκετοί που θέλησαν να με αντικαταστήσουν. Τους αφήνω όλους αυτούς. Είναι τόσο δύσκολος ο δρόμος μου που εάν κάποιος έρχεται για την «δόξα» του τερματικού είμαι βέβαιη πως θα τα παρατήσει. Προσωπικά με καθοδηγεί ένα όραμα που δεν έχει τέλος και όσο ζω θα το παλεύω όπως μπορώ. Πάντα με σεβασμό και αγάπη.
- Πώς αλλάζει το όνειρο μιας γυναίκας όταν γίνεται μητέρα;
Δεν αλλάζει, ενδυναμώνεται. Γνωρίζω πλέον πως τα παιδιά μου, όπως και εγώ η ίδια δεν εξαιρούμαστε από τις πιθανότητες να είμαστε αύριο ανάπηροι. Υπάρχουν τόσα περιστατικά που βρέθηκαν σε αυτή την θέση λόγω κάποιου τροχαίου ατυχήματος ή μιας νευροεκφυλιστικής ασθένειας, που δεν αποκλείω κανένα ενδεχόμενο. Επομένως, νιώθω ασφάλεια, πως αν συμβεί κάτι η ζωή δεν τελειώνει εκεί αλλά διαφοροποιείται.
- Υπάρχει ενοχή στο να θέλεις και οικογένεια και αποτύπωμα στον κόσμο;
Ναι, υπάρχει. Σκέφτεσαι πως τώρα αγκαλιάζεις ένα άλλο παιδί και στερείς την αγκαλιά από το δικό σου. Τώρα παίζεις με ένα άλλο παιδί και δεν θυμάσαι πότε κατάφερες να παίξεις με το παιδί σου. Αλλά ευτυχώς σε αυτή τη ζωή αυτό που δίνεις, την ενέργεια σου στο σύμπαν, εκείνο στην επιστρέφει. Άλλωστε το σύμπαν αναζητά την ισορροπία. Τα παιδιά μου, έχουν τόσες αγκαλιές και τόση αγάπη που δεν ανησυχώ αλλά ζηλεύω, μπορώ να πω, εκείνους που τους δίνουν αυτές τις αγκαλιές.
- Πότε νιώθεις πιο δυνατή: ως μητέρα, ως εκπαιδευτικός ή ως γυναίκα με όραμα;
Είναι πολλαπλοί οι ρόλοι αλλά είμαι ένα πρόσωπο. Δεν μπορώ να με χωρίσω σε κομμάτια. Είμαι μια, ολόκληρη, η οποία είμαι και μητέρα και εκπαιδευτικός και μια γυναίκα με όραμα. Κάθε κομμάτι μου έρχεται να προσδώσει προστιθέμενη αξία στην ύπαρξη μου. Νιώθω δυνατή γιατί είμαι όλα αυτά μαζί.
- Τι θέλεις να βλέπουν τα παιδιά σου όταν σε παρακολουθούν να χτίζεις κάτι από το μηδέν;
Την πίστη στον εαυτό τους, σίγουρα. Επίσης, θέλω να γνωρίζουν ότι όταν επιθυμούν κάτι μπορεί να συμβεί. Αυτό ισχύει για όλους τους ανθρώπους, το λέω και στους φοιτητές μου στο Πανεπιστήμιο. Οραματιστείτε τι θέλετε και κάντε το να συμβεί. Το μυαλό έχει απεριόριστες δυνατότητες άλλωστε…θα βρει τον τρόπο αρκεί να του δείξουμε τι είναι αυτό που επιθυμούμε.
- Ως εκπαιδευτικός, τι είναι αυτό που πιστεύεις ότι δεν ακούμε αρκετά από τα παιδιά σήμερα;
Συγνώμη. Πάντα ευθύνονται οι άλλοι. Είναι στενάχωρο. Βλέπεις να μεγαλώνει μια γενιά που αποποιείται κάθε ευθύνη. Αναρωτιέμαι οι γονείς σκεφτόμαστε ότι το παιδί μας είναι μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου ή θεωρούμε ότι θα ζήσει μόνο του; Παρατηρώ, γονείς, οι οποίοι εκπαιδεύουν τα παιδιά τους να είναι εγωκεντρικά. Αυτό θα έχει σοβαρές συνέπειες στο μέλλον. Η ζωή για να συνεχιστεί απαιτεί επικοινωνία, συμβίωση, σεβασμό και αλληλεπίδραση. Ήδη ζούμε στην εποχή των διαζυγίων και των μονογονεϊκών οικογενειών. Αύριο βλέπω πως θα ζήσουμε στην εποχή της κοινωνικής απομόνωσης εάν δεν μάθουμε στα παιδιά μας να ζητούν ¨συγνώμη¨, να βλέπουν που φταίνε και να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεων τους. Θα ζήσουν τα παιδιά μας σε έναν κόσμο όπου καθένας θα ενδιαφέρεται για τον εαυτό του και μόνο.
- Πιστεύεις ότι η νέα γενιά έχει ανάγκη περισσότερο την αποδοχή ή την έκφραση;
Η αποδοχή είναι κάτι που την έχουμε ανάγκη διαχρονικά ως είδος. Η έκφραση είναι στενά συνδεδεμένη με την αποδοχή. Αυτό που πιστεύω πως έχει περισσότερη ανάγκη η νέα γενιά είναι κενός χρόνος. Τα νέα παιδιά είναι άνθρωποι που δεν προλαβαίνουν να βαρεθούν και να ξεκουραστούν Τελειώνουν τα σχολεία και έχουν δραστηριότητες, κλείνουν τα σχολεία για καλοκαίρι και πηγαίνουν σε summer camp. Αυτή η νέα προσέγγιση δεν είναι φυσιολογική και δεν σέβεται ούτε την παιδικότητα ούτε τον ίδιο τον άνθρωπο. Εάν εμείς είμαστε βαριά εργαζόμενοι, τα παιδιά μας είναι δύο φορές πιο επιβαρυμένα από εμάς. Πραγματικά, με ταλανίζει ένα γιατί; Η επαφή του γονέα με το παιδί του και ο «κενός» χρόνος είναι μια αναγκαία παράμετρος για την διαφύλαξη της ψυχικής υγείας και των δύο μερών. Έτσι, λοιπόν, έπειτα πάμε τα παιδιά μας σε παιδοψυχολόγους να τους μάθουν να διαχειρίζονται την συμπεριφορά τους. Ουρλιάζουν γιατί τα τρέχουμε, γιατί είναι κουρασμένα και εμείς κωφεύουμε. Αυτό είναι η έκφραση; Τότε ναι, έχουν ανάγκη την έκφραση σε έναν «κοινό» που θα τους ακούσει.
- Τι σε έχει διδάξει περισσότερο: η έρευνα ή η επαφή με τους ανθρώπους;
Και τα δύο. Επειδή το πεδίο μου είναι οι ανθρωπιστικές επιστήμες, δεν δύναται να υπάρξει έρευνα αποστασιοποιημένη από το «αντικείμενο» που φιλοδοξεί να μελετήσει και στην προκειμένη δεν είναι άλλο από τον άνθρωπο.
- Γιατί μουσική;
Γιατί οι νότες σχηματίζουν λέξεις, χωρίς να χρειάζεται να μιλήσουμε. Μέσω τις μουσικής καταφέρνουμε να επικοινωνήσουμε. Σήμερα, η επικοινωνία καθίσταται δύσκολη γι’ αυτό άλλωστε φτάσαμε στο σημείο να χρειαζόμαστε και επικοινωνιολόγους. Ε, η μουσική δεν χρειάζεται τίποτα παρά μόνο τις νότες και είναι απλό να επιτευχθεί η ένωση. Η μαγεία της μουσικής…
- Τι συμβαίνει σε έναν άνθρωπο όταν καταφέρνει να εκφραστεί χωρίς λόγια;
Δεν ξέρω είναι κάτι πολύ προσωπικό.
- Ποια στιγμή σε έκανε να καταλάβεις ότι αυτό που δημιουργείτε μπορεί να αγγίξει ζωές;
Όταν μου ήρθε ένα μήνυμα από μια άγνωστη κοπέλα στο facebook, η οποία είχε η ίδια εγκεφαλική παράλυση, να μου επικοινωνήσει ότι χαίρεται για το γεγονός ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που αισθάνεται πως ενδιαφέρεται πραγματικά για την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάλογη θέση με την ίδια. Στο μήνυμα της μου γνωστοποιούσε ότι παρακολούθησε το έργο μου στενά για δύο συναπτά έτη και βάση αυτού έκανε την διπλωματική της εργασία. Κλείνοντας, με ενημέρωνε ότι είχε γράψει και εκδώσει ένα βιβλίο αφιερωμένο σε εμένα και το έργο μου με τίτλο ¨η οθόνη που έγινε παράθυρο¨. Αυτή η κοπέλα, η Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου, μου έδειξε ότι κάθε μας πράξη έχει πραγματικά κοινωνικό αντίκτυπο και το έργο μου αγγίζει ψυχές.
- Πιστεύεις ότι η μουσική μπορεί να γίνει μια μορφή ελευθερίας;
Η μουσική είναι μια μορφή ελευθερίας και αυτό το παρατηρώ καθημερινά.
- Ποιο κομμάτι του εαυτού σου προστατεύεις περισσότερο μέσα σε όλη αυτή τη διαδρομή;
Ως άνθρωπος δεν αντέχω την μοναξιά. Σκεπτόμενη πως υπάρχουν άνθρωποι απομονωμένοι ξεκίνησα την πορεία μου. Θεωρώ ότι πραγματικά η ένωση, η επαφή, η συμμετοχή που διασφαλίζεται από το έργο μου, προστατεύουν το κομμάτι του εαυτού μου που φοβάται να μείνει μόνο του και τρέμει στην ιδέα ότι και άλλοι άνθρωποι που δεν θέλουν να είναι μόνοι μπορεί και να είναι. Θέλω να βοηθήσω προς αυτή την κατεύθυνση της απελευθέρωσης.
- Υπάρχει μια εικόνα από τα παιδικά σου χρόνια που σε ακολουθεί μέχρι σήμερα;
Ο Δημοσθένης που ανέφερα νωρίτερα. Η εικόνα αυτού του παιδιού να θέλει να είναι με παιδιά και όχι με την οικογένεια του, μόνο. Η ανάγκη που ωθεί έναν άνθρωπο να αφήσει την υποτιθέμενη προστασία των γονέων και να ρισκάρει να απορριφθεί, να πληγωθεί και να επιστρέψει στην μοναξιά του. Αυτό που έκανε ο Δημοσθένης, η συνέπεια που επέδειξε στην επιθυμία του να παίξει, με ακολουθεί και με καθοδηγεί μέχρι και σήμερα. Αυτή η εικόνα, ενός παιδιού σε ένα αναπηρικό αμαξίδιο, έξω από μια κλειστή καγκελόπορτα, που φωνάζει ένα άλλο παιδί να βγει να του ανοίξει. Αυτή είναι η εικόνα μου. Δεν έχω αφήσει πίσω την μικρή Μαρία που άνοιξε την πόρτα και του έδωσε την ευκαιρία να περάσει μέσα. Αυτό κάνω καθημερινά, ανοίγω την πόρτα στην συμμετοχή και την συμπερίληψη.
- Αν το μικρό κορίτσι που ήσουν σε έβλεπε σήμερα, τι πιστεύεις ότι θα ένιωθε;
Ενθουσιασμό γιατί είναι συναρπαστικό το ταξίδι της ζωής μου.
Υπερηφάνεια γιατί έχω καταφέρει τόσα πράγματα που δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ, αλλά κυρίως γιατί δεν παραιτήθηκα τις φορές που απέτυχα και συνέχισα. Ενθουσιασμό και υπερηφάνεια, λοιπόν.
- Και όταν όλα ηρεμούν… τι είναι αυτό που φοβάσαι περισσότερο και τι είναι αυτό που ελπίζεις περισσότερο;
Αυτό που φοβάμαι περισσότερο συνεχίζει να είναι η μοναξιά και αυτό που ελπίζω περισσότερο είναι ότι ο σύζυγος μου θα συνεχίσει να είναι δίπλα μου και δεν θα με αφήσει ποτέ μόνη. Γιατί, πραγματικά, το μεγαλύτερο κόστος αφορά την προσωπική μου ζωή και την Μαρία, ως σύντροφο. Αυτό το κομμάτι είναι καθοριστικής σημασίας για όλα τα υπόλοιπα. Η ασφάλεια και η υποστήριξη,είναι στοιχεία απαραίτητα για να εξελιχθεί το έργο μου αλλά και εγώ προσωπικά.
