Ο Μανώλης έκτος από ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου, είναι μουσικός και ποιητής. Ή μάλλον καλύτερα, όπως μου τόνισε ο ίδιος, slammer. Κέρδισε μάλιστα στον ελληνικό διαγωνισμό slam ποίησης, με αποτέλεσμα να βρεθεί στην Αμβέρσα και να συμμετάσχει σε έναν μεγάλο ευρωπαϊκό διαγωνισμό. Εκεί απήγγειλε το συγκλονιστικό ποίημα με τον τίτλο «Τo Πρώτο Άσυλο».
Το «Πρώτο Άσυλο» έχει ως αφετηρία ένα προσωπικό και τραυματικό βίωμά του. Κατά τη διάρκεια της πρώτης καραντίνας, όταν γινόταν 30 χρονών, ο Μανώλης έζησε ένα επεισόδιο μανίας που είχε ως αποτέλεσμα τη νοσηλεία του σε ένα ψυχιατρική κλινική. Την πολύ δύσκολη εμπειρία του εκεί, τη μετέτρεψε σε ποίηση. Την ποίησή του, με τη σειρά της, τη μετατρέπει σε πολιτική πράξη.
Περίγραψέ μου πώς θυμάσαι τον εαυτό σου πριν την εισαγωγή σου σε ψυχιατρική δομή και πώς μετά;
Υπάρχουν αρκετά “πριν” και αρκετά “μετά”. Οπότε για να ‘μαι στο μέτρο του δυνατού ακριβής θα τα πάρω με χρονική σειρά. Ως παιδί ήμουν ευαίσθητος, μελαγχολικός, μοναχικός, ανασφαλής και φοβισμένος. Θεωρώ ότι επηρεάστηκα απ’ την φρουκτοζαιμία (δυσανεξία στην φρουκτόζη), ένα αρκετά σπάνιο μεταβολικό νόσημα με το οποίο διαγνώστηκα όταν ήμουν περίπου 2 χρονών. Δεν μπορώ να φάω φρούτα και γλυκά. Διαστέλλεται το συκώτι μου άμα καταναλώσω μεγάλη ποσότητα. Άσε που νιώθω απέχθεια για την γεύση τους. Σκέψου λοιπόν τη σύνδεση της σοκολάτας με ένα αίσθημα ανεπάρκειας που ήταν και το βασικό μου αίτημα μετά από πολλά χρόνια που ξεκίνησα ψυχοθεραπεία.
Ντρεπόμουν για αυτή μου την απόκλιση απ’ τον κανόνα και το έκρυβα. Κάποιες φορές κατηγορούσα τους γονείς μου αλλά τις περισσότερες φορές έστρεφα τον θυμό στον εαυτό μου. Ένα μοτίβο στο οποίο πια παγιδεύομαι αρκετά σπάνια. Είχα υπεραναλυτική σκέψη και ονειροπολούσα με κάθε ευκαιρία. Επίσης είχα μεγάλο ζήτημα με την αποτυχία, όπως την όριζα τότε. Όμως το “τέλειο” δεν υπήρξε και δεν θα υπάρξει. Σημασία έχει τι λειτουργεί για σένα, τι σε δυναμώνει, με τι νιώθεις χαρά.
Έχω νοσηλευτεί σε ψυχιατρική κλινική δύο φορές. Την πρώτη στην Ιταλία όταν έκανα Εράσμους στην Πάρμα -που το μοιράζομαι σπανιότερα- στα 22 μου, επειδή έπεσα σε κατάθλιψη που εξελίχθηκε σε μανία αλλά δεν μου έγινε σωστή διάγνωση. Εκεί έμεινα μια βδομάδα γιατί το έσκασα. Η κατάθλιψη συνεχίστηκε και στην Ελλάδα και διήρκησε συνολικά 9 μήνες, απ’ όσο θυμάμαι. Αφότου βγήκα ένιωθα καλά για μια 7ετία αλλά καθώς δεν γνώριζα τι πραγματικά μου συμβαίνει ήταν θέμα χρόνου ν’ ανοίξω δεύτερο μανιακό επεισόδιο, ακόμη πιο ισχυρό απ’ το πρώτο στα 30 μου. Ξέρεις, η μανία είναι μια διαδικασία φαντασιακής θέωσης, κι όταν το επεισόδιο είναι μικτό όπως στην δική μου περίπτωση, την απώλεια πραγματικότητας και τις ιδέες μεγαλείου διαδέχεται μια απότομη πτώση της ψυχικής διάθεσης, μια αίσθηση μηδαμινότητας. Και μετά νοσηλεύτηκα υπό τραυματικές συνθήκες και διαγνώστηκα με διπολική συναισθηματική διαταραχή. Έχω μιλήσει αρκετές φορές για όσα συνέβησαν εκεί μέσα οπότε ας πάμε στο μετά.
Βγήκα και για ένα μικρό διάστημα δεν είχα συνειδητοποιήσει τι είχα ζήσει. Μόλις το επεξεργάστηκα στο μυαλό μου έπεσα πολύ ψυχολογικά και παρέμεινα σ’ αυτή την κατάσταση για 1,5 χρόνο. Η καθημερινότητα μου ήταν μαρτύριο. Είχα υπερυπνία και απέφευγα να βγαίνω απ’ το σπίτι και να συναναστρέφομαι ανθρώπους. Όποιος έχει βρεθεί σε παρόμοια κατάσταση καταλαβαίνει τι λέω. Η ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με την φαρμακευτική αγωγή, το υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, το βιβλιοπωλείο μου και η σλαμ ποίηση μέσω της οποίας μίλησα ανοιχτά για την ασθένεια και την νοσηλεία μου με ξανάβγαλαν στη ζωή. Και λίγο μετά εμφανίστηκε η Αμέλια μου. Ο έρωτας κι η συντροφικότητα είναι που επουλώνει τις πληγές μου κάθε μέρα.
Υπάρχει κάτι που κρατάς από τη νοσηλεία σου;
Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο δεν είναι φαρμακευτική αγωγή και ντάντεμα απ’ το νοσηλευτικό προσωπικό, προαυλισμός για βολτίτσα και ψιλή κουβέντα στους διαδρόμους της κλινικής, τσιγάρα Κάμελ με άρωμα μέντας απ’ το κυλικείο και συμβουλευτική ψυχοθεραπεία. Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο δεν ειναι παρουσία φίλων στο επισκεπτήριο, ποιήματα της Γώγου στο μισοσκόταδο, φλερτ στα κρυφά με τη Νάντια κι άραγμα στο δωμάτιο του Μύρωνα. Δεν είναι εγκαρτέρηση κι αναμονή ώσπου να βγει η διάγνωση. Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο είναι εγκλεισμός και βίαιος αποχωρισμός απ’ τους δικούς σου, τιμωρητική μεταχείριση απ’ τους ψυχιάτρους γιατί στο παρελθόν κάπνιζες χόρτο, αμέτρητες ώρες να κοιτάς βουβός το δέντρο έξω απ’ το παράθυρο. Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο είναι απαξίωση και καχυποψία απ’ τους νοσηλευτές, είναι ξέσπασμα ανεξέλεγκτης φωτιάς μες στη νύχτα κι εγκλωβισμός στο θάλαμο, μαρασμός του πατέρα και προσευχές της μάνας σου, ενοχές τους αδερφού σου για το ένταλμα σύλληψης προσπαθώντας να σε γλιτώσει απ’ τη μανία σου.
Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο είναι καθήλωση στο κρεβάτι με λουριά και ιμάντες για δώδεκα ώρες γιατί έσπευσες να βοηθήσεις τη Μαρία που φώναζε βοήθεια, καψόνια των νοσηλευτών στον Νασίρ επειδή είναι απ’ το Πακιστάν, είναι σφίξιμο στον λαιμό και φτυσιά στο πρόσωπο από χρυσαυγίτη τρόφιμο γιατί έγραψες στίχους για τη Τοπαλούδη, μαχαιριά στην πλάτη ενώ κοιμόσουν, ουρλιαχτά πίσω από κλειστές πόρτες, κατάσχεση των κορδονιών απ’ τα παπούτσια για να μη κρεμαστείς. Η νοσηλεία στο ψυχιατρείο δεν είναι λέξεις γραμμένες σε χαρτί, δεν είναι διαγωνιστικό ποίημα με έπαθλο το χειροκρότημα του κοινού. Είναι κραυγές αποκλεισμένες στο περιθώριο για έναν μήνα, δύο μήνες, για μια ζωή. Είναι κραυγές θαμμένες από ψίθυρους και βλέμματα περιφρόνησης. Είναι κραυγές που γκρεμίζουν τοίχους κι αποδρούν απ’ τα λευκά κελιά της αφάνειας. Είναι… είναι ο λόγος που είμαι εδώ.
Μίλησε μου για την slam ποίηση; Τι είναι για εσένα; Τι ρόλο παίζει στη ζωή σου; Και πώς σκέφτεσαι στο μέλλον να την έχεις στη ζωή σου;
Η σλαμ ποίηση είναι έκφραση συναισθημάτων, είναι μέσο ανακούφισης του πόνου, του φόβου, της αγωνίας, είναι επαφή με το βίωμα το δικό σου κι αυτού που έχεις απέναντί σου. Δεν με απασχολούν τόσο τα τεχνικά της χαρακτηριστικά όσο το ότι λές μια ιστορία που αν δεν την πεις θα καταρρεύσεις. Στην ποίηση σλαμ βλέπω την δυνατότητα μιας συλλογικής απενοχοποίησης του τραύματος. Αλλά για να είμαι ξεκάθαρος, αυτή είναι η δική μου προσδοκία. Δεν σημαίνει πως ότι ονομάζει κάποιος ποίηση σλαμ έχει τον τρόπο να θεραπεύσει ένα άτομο και πολύ περισσότερο μια κοινότητα.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο σου επίτευγμα, όπως το νιώθεις εσύ, που έχεις πετύχει και ποια η σκέψη σου για το μέλλον;
Για να είμαι ειλικρινής για αυτά που χαίρομαι παραπάνω είναι πρώτα που έχω δίπλα μου την Αμέλια μου, την οικογένεια και τους φίλους μου κι έπειτα για «Το Πρώτο Άσυλο», τον πρώτο μου spoken word δίσκο σε μουσική παραγωγή του Νικόλα Wastor που υπάρχει ψηφιακά και προσπαθεί να κάνει αυτό που περιέγραψα θεωρητικά στην προηγούμενη ερώτηση. Για το μέλλον δεν σκέφτομαι ιδιαίτερα, πάντως αυτό που εύχομαι είναι να συνεχίσω να ζω με τον τρόπο που με εκφράζει.
Ένιωσες ποτέ στιγματισμένος ή αντιμετωπίστηκες έτσι;
Νομίζω ότι όλοι έχουμε νιώσει κάποια στιγμή να μας βαραίνει το στίγμα. Έτσι κι εγώ. Πράγματι όσον αφορά στην ψυχική υγεία είναι βαθιά ριζωμένο στην συλλογική συνείδηση. Αλλά όσο δεν το δαιμονοποιείς ή δεν το ρομαντικοποιείς εσύ ο ίδιος, το στίγμα της τρέλας μετασχηματίζεται στην τρέλα του στίγματος. Προσωπικά, μου φαίνεται παράλογο να αντιμέτωπίζεις κάποιον με φόβο, καχυποψία ή οίκτο επειδή το μυαλό ή τα συναισθήματά του λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι τα δικά σου. Αν είχαμε συναίσθηση ότι τόσοι άνθρωποι οδηγούνται στο αγχος, στην ντροπή, στις ενοχές επειδή αδιαφορούμε να λάβουμε μια στοιχειώδη ενημέρωση για τις ψυχικές ασθένειες και να διεκδικήσουμε τους απαραίτητους πόρους για να λάβουν μια αξιοπρεπή θεραπευτική διαδικασία ίσως και να μετακινούνταν κάπως η οπτική μας για τη σημασία του αποστιγματισμού στις ζωές όλων μας.
Μίλησε μου για την ακαδημαϊκή σου πορεία και για το βιβλιοπωλείο σου.
Οικονομικά, κινηματογράφος, πολτιστική διαχείριση και αυτήν την περίοδο κάνω την διδακτορική μου διατριβή στο τμήμα θεατρικών σπουδών του ΕΚΠΑ. Το βιβλιοπωλείο μου είναι ο δεύτερο σπίτι μου, εργάζομαι εκεί τα τελευταία 5 χρόνια, από τότε που το άνοιξα δηλαδή, κι έχω αναπτύξει σχέση εμπιστοσύνης κι εκτίμησης τόσο με την Μαριάννα που εργαζόμαστε μαζί, όσο και με ένα μεγάλο μέρος των προμηθευτών και των πελατών μας. Νιώθω χαρούμενος που καταφέρνω να βιοπορίζομαι από μια τέτοια δουλειά και μακάρι να ενισχύονται ολοένα τα συνοικιακά βιβλιοπωλεία γιατί δεν είναι μόνο η σημασία της ανάγνωσης σε καθημερινή βάση, είναι ακόμη περισσότερο οι συζητήσεις που πυροδοτούν οι αναγνώσεις αυτές ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν κουραστεί να αισθάνονται αποξενωμένοι.
Διαβάστε επίσης: Κατσιμίχα στο Utopia Zone: Αγάπη και έρωτας οι κινητήριες δυνάμεις για κάθε τι όμορφο
