Σε μια εποχή όπου οι κοινωνίες αναζητούν νέα μοντέλα ανάπτυξης και οι επιχειρήσεις καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους, η Παυλίνα Πρωταίου έρχεται να υπενθυμίσει ότι η αλλαγή ξεκινά πάντα από μέσα μας.
Ιδρύτρια του BeyondCSR, με πορεία που διατρέχει τη διεθνή πολιτική, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κοινωνική καινοτομία, η Πρωταίου δεν μιλά ποτέ θεωρητικά. Κάθε της θέση, κάθε της προβληματισμός, κουβαλά βίωμα: τις κρίσεις που άλλαξαν την πορεία της, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ως γυναίκα επιχειρηματίας, αλλά και τη δύναμη που αναδύεται όταν κάποιος αποφασίζει να μετατρέψει μια προσωπική κατάρρευση σε νέα αρχή.
Στη συνέντευξη της στο Utopia Ζone, ανοίγει τα «παρασκήνια» της βιώσιμης ανάπτυξης με τρόπο άμεσο, γήινο και βαθιά ανθρώπινο. Μιλά για το πώς το CSR εξελίσσεται σε υποχρεωτική, στρατηγική διαδικασία, για τις προκλήσεις που φέρνει η πράσινη μετάβαση, αλλά και για τον κρίσιμο ρόλο της ηθικής στον επιχειρηματικό κόσμο. Παράλληλα, μοιράζεται πώς το BeyondCSR χτίζει καινοτομία που αφορά πραγματικούς ανθρώπους και κοινότητες, μακριά από επιφανειακές πρακτικές.
– Τι σας ενέπνευσε να ιδρύσετε το BeyondCSR και ποιο ήταν το αρχικό σας όραμα για τον οργανισμό;
Η ίδρυση του BeyondCSR, ήταν προϊόν αναγκαιότητας και δευτερευόντος ‘εμπνευσης. Η ιδέα του BeyondCSR «γεννήθηκε» μέσα στα πρώτα χρόνια των μνημονίων, σε μια εποχή που τα πάντα κατέρρεαν, κι εγώ μαζί τους.
Μετά από χρόνια σε συμβουλευτικές θέσεις, κυβερνήσεων, οργανισμώνεντός και εκτός Ελλάδας, διευθυντικά πόστα σε μμε, ήλθε μια στιγμή προσωπικού σοκ μέσα από ένα burnout(σύνδρομο επαγγελματικής κόπωσης) που με τη σειρά του έφερε ανακατάξεις και την αρχή μιας νέας πορείας. Ένας κύκλος έκλεινε με κρότο και ένας καινούργιος ήταν στα σπάργανα.
Αυτή η καινούργια σελίδα, είχε ως εφαλτήριο την ενασχόλησή μου με τα θέματα Βιώσιμης Ανάπτυξης και Εταιρικής Υπευθυνότητας, μέσα από την προηγούμενη επαγγελματική μου πορεία, καθώς έβλεπα τη σύνδεση τους με την πολιτική, τις διεθνείς σχέσεις, την οικονομία και την κοινωνία. Η μαγεία της Βιώσιμης Ανάπτυξης είνα η Συνδεσιμότητα. Τα πάντα συνδέονται. Εκεί βρίσκεται η πρόκληση, εκεί και οι προοπτικές.
Ουσιαστικά, πως μέσα από την καινοτομία και τις τεχνολογίες αιχμής, μπορεί η Εταιρική Υπευθυνότητα να μετατραπεί σε ένα εξαιρετικό πιλοτικό εργαλείο ανάπτυξης και impactinvestment. Ένα εργαλείο συστημικής αλλαγής.
– Πώς πιστεύετε ότι η εταιρική υπευθυνότητα (CSR) εξελίσσεται στη σημερινή εποχή της πράσινης μετάβασης;
Εδώ θα μπορούσα να γράψω έκθεση ιδεών! Θα προσπαθήσω, ωστόσο, να είμαι όσο πιο συνοπτική γίνεται.
Αρχικά θα έλεγα ότι το CSR της προηγούμενης δεκαετίας (δράσεις φιλανθρωπίας, event sustainability,εθελοντισμός κ.λπ.) έχει μετατραπεί σε κάτι στρατηγικό, δεσμευτικό και μετρήσιμο.
Στην εποχή της πράσινης μετάβασης, το CSR μετακινείται από τις “καλές πράξεις” σε ρητή στρατηγική ESG. Οι επιχειρήσεις δεν μιλούν πια μόνο για CSR αλλά για ESG, αξιολογήσεις στο Περιβάλλον(Environment) – εκπομπές άνθρακα, ενέργεια, κυκλική οικονομία (τεράστιο κεφάλαιο). Κοινωνία, (Social) – εργασιακές σχέσεις, ισότητα, εφοδιαστική αλυσίδα. Διακυβέρνηση (Governance) – διαφάνεια, κανονιστική συμμόρφωση, ανθρώπινα/εργασιακάδικαιώματα.
Το CSR συνδέεται μεKPIs,διεθνή πρότυπα (GRI, SASB, TCFD),ρυθμιστικές απαιτήσεις (CSRD. Omnibus).
Γίνεται υποχρεωτικό και όχι προαιρετικό! Παλαιότερα ήτανCSRμε αρκετό PR, “να δείξουμε καλό πρόσωπο”, πλέον για πολλές επιχειρήσεις είναι νομική υποχρέωση λόγω της Ευρωπαϊκής Οδηγίας CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), Ταξινομίας της ΕΕ (EUTaxonomy), κανόνων για ανθρώπινα δικαιώματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, και γενικότερα για την εφοδιαστική αλυσίδα. Η έκθεση Βιωσιμότητας, (sustainabilityreport) δεν είναι λίγο μάρκετιγκ, λίγο δημόσιες σχέσεις, αλλά νομικό έγγραφο με εξονυχιστικό audit.
Ταυτόχρονα, περνάμε από τοπικές δράσεις στο σύνολο της εφοδιαστική αλυσίδας, από επικοινωνία σε λογοδοσία και διαφάνεια, τουλάχιστον στα χαρτιά! Το greenwashingτιμωρείται ή τουλάχιστον έτσι προβλέπεται.
Βέβαια υπάρχουν και σημαντικές προκλήσεις. Η ραγδαία αύξηση κανονισμών και υποχρεώσεων δεν βρίσκει έτοιμο ένα σημαντικό κομμάτι της αγοράς, κυρίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που συχνά αγωνίζονται να επιβιώσουν. Αντίστοιχα υπάρχει κόστος επένδυσης, η πράσινη μετάβαση είναι ακριβό σπορ για μια επιχείρηση. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν το CSR ως “πολυτέλεια”, χωρίς να βλέπουν τα έμμεσα οφέλη. Άλλη πρόκληση είναι η συλλογή και διαχείριση δεδομένων ESG.
Εν κατακλείδι, και παρά τις προκλήσεις το CSRαποτελεί ένα εξαιρετικό εργαλείο για μια δίκαιη πράσινη μετάβαση που θα δημιουργήσει οικονομική ευμάρεια και θα ευνοήσει το κοινωνικό σύνολο.
– Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχετε αντιμετωπίσει ως ιδρύτρια και επικεφαλής του BeyondCSR;
Μόνο μία; Ξεκινάμε από τις εξωγενείς προκλήσεις, παράγοντες όπως πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, όταν για παράδειγμα ίδρυσα το BeyondCSR το Μάιο του 2015 στο Λονδίνο, επέστρεψα στην Ελλάδα, και πριν προλάβει ο οργανισμός να αρχίσει τη λειτουργία του, ήρθαν τα capital controls! Ακολούθησαν δύο-τρία σκληρά χρόνια, και μόλις άρχιζε η άνοδος, ήρθε ο κορωνοιός!
Και πάμε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας νέος ( στο χώρο) επιχειρηματίας, κυρίως δε μια γυναίκα μετά τα 45! Στα λόγια ο ηλικιακός ρατσισμός φθίνει, στην πραγματικότητα όμως καλά κρατεί. Και ο ηλικιακός ρατσισμός , εξακολουθεί να προτιμά τις γυναίκες ( όσο και αν έχει βελτιωθεί η κατάσταση σε σχέση με το παρελθόν) κυρίως σε ότι αφορά στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Αναφέρομαι στο χώρο της νεοφυούς επιχειρηματικότητας.
Και αφήνω τελευταία την πιο σημαντική πρόκληση. Τους φόβους, τα εμπόδια, τις τρικλοποδιές που συνειδητά ή ασυνείδητα βάζουμε στον ευατό μας. Φόβο αποτυχίας, ή ακόμα χειρότερα φόβο …επιτυχίας! Το φαντάζεστε ; Και όμως υπάρχει και ήταν η μεγαλυτερη και δυσκολότερη πρόκληση.
– Με ποιον τρόπο η εμπειρία σας στη διεθνή πολιτική και βιώσιμη ανάπτυξη έχει διαμορφώσει τη στρατηγική σας προσέγγιση;
Η ενασχόλησή μου με τις δεθνείς σχέσεις, η παρουσία σε διεθνή φόρα, σε ευρωπαικά προγράμματα, συντέλεσαν στο να προσεγγίζω τη βιώσιμη ανάπτυξη στην ολότητα της, όχι αποσπασματικά. Έμαθα να λύνω προβλήματα, να απαντώ σε προκλήσεις, άμεσα και πρακτικά. Αυτό εξάλλου είναι η στρατηγική. Να βλέπεις και το δέντρο και το δάσος. Το μάκρο και το μίκρο. Και βέβαια μη ξεχνάμε και τον ίδιο τον Παγκόσμιο Στόχο 16, που αφορά στους θεσμούς, τη γεωπολιτική, την ειρήνη και την ασφάλεια. Η Βιώσιμη Ανάπτυξη διατρέχει κάθετα και οριζόντια την πολιτική, κοινωνική, οικονομική, περιβαλλοντική πραγματικότητα και την ίδια μας τη ζωή!
– Πώς συμβάλλει το BeyondCSR στη δημιουργία καινοτόμων και συμπεριληπτικών λύσεων για οργανισμούς ή κοινότητες;
Από τη γέννησή του το BeyondCSR είχε στόχο την υποστήριξη οργανισμών και επιχειρήσεων που μετατρέπουν τις στρατηγικές EKE και βιωσιμότητας σε ένα εργαλείο διατομεακής καινοτομίας και επενδύσεων με αντίκτυπο. Προωθόντας τες μέσα από προγράμματα, αξιοποιώντας τις τεχνολογίες αιχμής, την επιτάχυνση των στρατηγικών μετασχηματισμού της βιωσιμότητας και της χάραξης πολιτικής, των ESG, των SDGs, της ΕΚΕ, της συστημικής αλλαγής και της επαναπροσδιορισμένης οικονομίας.
Κάνουμε project based consulting καθώς έτσι μπορούμε να έχουμε μετρήσιμα αποτελέσματα, να δούμε στην πράξη τι είναι εφαρμόσιμο και τι όχι, παράλληλα, μέσα από ένα project υπάρχει stakeholder engagement, άρα εμπλοκή όλων των φορέων, γεγονός που καθιστά ευκολότερο μια καινοτόμα λύση να αφορά την κοινότητα, την κοινωνία. Στο επίκεντρο οφείλει να είναι ο άνθρωπος.
– Ποιον ρόλο θεωρείτε ότι πρέπει να παίζει η ηθική και η υπευθυνότητα στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων σήμερα;
Υπό ιδανικές συνθήκες θα απαντούσα το Α και το Ω! Όλοι γνωρίζουμε ότι δεν είναι ακριβώς έτσι. Για παράδειγμα εταιρίες κολοσσοί στο χώρο των καλλυντικών παρουσιάζουν stateoftheartεκθέσεις βιωσιμότητας ( sustainabilityreport), είναι υπερήφανες για την πολιτική συμπεριληψιμότητας, και την ίδια στιγμή κάνουν πειράματα σε ζώα, ή αν κοιτάξει κάποιος τη βιομηχανία μόδας, ή αθλητικών ειδών, βλέπουμε παιδική εργασία, γενικότερα τραγικές εργασιακές συνθήκες, π.χ μαύρη, κακοπληρωμένη εργασία. Αυτό με τη σειρά του (κακές εργασιακές συνθήκες) έχει επιπτώσεις στην υγεία, το περιβάλλον.
Η λίστα είναι μεγάλη. Η ηθική και η υπευθυνότητα, αποτελούν ή θα έπρεπε ακρογωνιαίο λίθο στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων, μιας και η βιώσιμη ανάπτυξη, αφορά μεταξύ άλλων και στη δημιουργία όχι μόνο ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου αλλά κυρίως ένός νέου αξιακού οδικού χάρτη.
Τα νέα διεθνή πρότυπα (CSRD κλπ), μπορούν να συμβάλουν στην «αναγκαστική» αλλαγή πλεύσης στα κέντρα επιχειρηματικών αποφάσεων. Πιστεύω, ωστόσο, ότι έχουμε δρόμο μπροστά μας, παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα!
– Τι συμβουλή θα δίνατε σε νέους επαγγελματίες που θέλουν να ασχοληθούν με ESG, βιώσιμη ανάπτυξη ή κοινωνική καινοτομία;
Αν και δεν μου αρέσει ιδιαίτερα να δίνω συμβουλές, θα έλεγα ότι όσοι νέοι επαγγελματίες (όχι απαραίτητα νέοι ηλικιακά) επιθυμούν να σχοληθούν με τη Βιώσιμη Ανάπτυξη που είναι η ομπρέλα τόσο για την κοινωνική καινοτομίαόσο και για τους δείκτες ESG, θα πρέπει να έχουν μια διπλή προσέγγιση, να βλέπουν το δέντρο χωρίς να χάνουν το δάσος και το αντίστροφο. Βασικά να έχουν κριτική, δημιουργική ματιά και να μην εγκλωβίζουν τη σκέψη τους σε κουτάκια. Ούτως ή άλλως « το κουτί» είναι εφεύρεση του μυαλού μας. Το καθοριστικότερο όλων, είναι τις αρχές που θέλουν να εφαρμόσουν ως επαγγελματίες να τις εφαρμόζουν ως πολίτες και ως άνθρωποι.
Διαβάστε ακόμα: Jo Dennys στο Utopia Zone: «Με έμαθαν να φοβάμαι, αλλά εγώ διάλεξα να υπάρχω»
