Τι θεωρούσε ο Steve Jobs πραγματική ευφυΐα; Όχι το IQ, αλλά την ικανότητα να κάνεις «zoom out» και να βλέπεις τη μεγάλη εικόνα μέσα από διαφορετικές εμπειρίες ζωής.
Τι σημαίνει στ’ αλήθεια να είσαι έξυπνος; Είναι το υψηλό IQ; Η συναισθηματική νοημοσύνη; Η ικανότητα να απομνημονεύεις πληροφορίες ή να δίνεις εύστοχες συμβουλές;
Κατά καιρούς συναντάμε ανθρώπους που εντυπωσιάζουν με τη μνήμη, τη ρητορική τους δεινότητα ή τις γνώσεις τους. Κι όμως, ελάχιστοι από αυτούς αφήνουν πραγματικό αποτύπωμα. Γιατί;
Ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται στον ίδιο τον ορισμό της ευφυΐας.
IQ, επιτυχία και η μισή αλήθεια
Για δεκαετίες, η ευφυΐα ταυτίστηκε με μετρήσιμους δείκτες όπως το IQ και αργότερα το EQ. Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι το υψηλό IQ συχνά συνδέεται με καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές. Δεν αποτελεί όμως εγγύηση επιτυχίας.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Υπάρχουν άνθρωποι με υψηλό δείκτη νοημοσύνης που ακολουθούν μια μέτρια πορεία και άλλοι, χωρίς εντυπωσιακές επιδόσεις σε τεστ, που δημιουργούν κολοσσούς.
Ο άνθρωπος που βρέθηκε πίσω από την εκτόξευση της Apple είχε διαφορετική άποψη.
Το «zoom out» ως πυρήνας της ευφυΐας
Γεννημένος στις 24 Φεβρουαρίου 1955 και αφήνοντας την τελευταία του πνοή το 2011, ο Jobs συνήθιζε να περιγράφει την ευφυΐα ως την ικανότητα να απομακρύνεσαι από τη λεπτομέρεια και να βλέπεις τη μεγάλη εικόνα.
Παρομοίαζε τη διαδικασία με κάποιον που βρίσκεται στον 80ό όροφο ενός κτιρίου και κοιτάζει μια ολόκληρη πόλη από ψηλά. Οι περισσότεροι προσπαθούν να βρουν τη διαδρομή από το σημείο Α στο Β σκυμμένοι πάνω σε μικροσκοπικούς χάρτες. Εκείνος που «βλέπει» από ψηλά, διακρίνει μοτίβα, συνδέσεις και κατευθύνσεις που οι άλλοι αδυνατούν να αντιληφθούν.
Η ευφυΐα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ανάλυση. Είναι σύνθεση. Είναι η ικανότητα να ενώνεις τελείες που για τους υπόλοιπους μοιάζουν ασύνδετες.
Από πού προκύπτει αυτή η ικανότητα;
Ο Jobs ήταν σαφής: από τις εμπειρίες. Αν οι εμπειρίες μας είναι ίδιες με όλων των άλλων, τότε και οι συνδέσεις που θα κάνουμε θα είναι προβλέψιμες. Η καινοτομία γεννιέται όταν το μυαλό έχει «υλικό» διαφορετικό, απρόσμενο, συχνά αντισυμβατικό.
Ταξίδια, διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, ενασχόληση με την τέχνη, αναγνώσεις πέρα από το αντικείμενό μας, επαφή με ανθρώπους εκτός της «φούσκας» μας. Όλα αυτά λειτουργούν σαν νέα δεδομένα σε έναν εσωτερικό αλγόριθμο που παράγει ιδέες.
Έρευνες της τελευταίας δεκαετίας έχουν επιβεβαιώσει ότι η διάθεση για νέες εμπειρίες συνδέεται άμεσα με τη δημιουργικότητα και την απόδοση σε καινοτόμα επαγγέλματα. Η εξωστρέφεια, επίσης, φαίνεται να ενισχύει την πιθανότητα έκθεσης σε απρόβλεπτες καταστάσεις – άρα και σε νέα ερεθίσματα.
Όταν οι εμπειρίες χτίζονται αλλιώς
Δεν είναι όλοι εξωστρεφείς. Δεν ταξιδεύουν όλοι διαρκώς. Κάποιοι, ωστόσο, δημιουργούν «εναλλακτικά σύμπαντα» μέσα από τη γνώση.
Ο επιχειρηματίας Divyank Turakhia έχει αναφέρει ότι από νεαρή ηλικία αφιέρωνε εκατοντάδες ώρες ετησίως στην ανάγνωση. Σύμφωνα με τον Tim Ferriss, μέχρι τα 15 του χρόνια διάβαζε περίπου 800 ώρες τον χρόνο. Λογοτεχνία, επιχειρηματικά βιβλία, θεωρία, βιογραφίες.
Μέσα από τις σελίδες, καλλιεργούσε διαφορετικές οπτικές, εναλλακτικά σενάρια, τρόπους σκέψης που δεν περιορίζονταν από την άμεση πραγματικότητα.
Η ανάγνωση, με άλλα λόγια, μπορεί να λειτουργήσει ως «προσομοιωτής εμπειριών».
Ρεαλισμός και καθημερινότητα
Η ιδέα ενός πολυετούς sabbatical ή μιας ζωής γεμάτης ριζοσπαστικές επιλογές μοιάζει ελκυστική, αλλά για τους περισσότερους είναι δύσκολα εφαρμόσιμη. Η οικονομική πίεση, οι επαγγελματικές υποχρεώσεις και ο ρυθμός των πόλεων περιορίζουν τα περιθώρια.
Ωστόσο, το «zoom out» δεν απαιτεί απαραίτητα δραματικές αποφάσεις. Μπορεί να καλλιεργηθεί σταδιακά:
- με μικρά ταξίδια εκτός ρουτίνας,
- με βιβλία που δεν σχετίζονται με το επάγγελμά μας,
- με συζητήσεις με ανθρώπους διαφορετικών κλάδων,
- με εκμάθηση νέων δεξιοτήτων,
- με έκθεση σε τέχνη και πολιτισμό.
Η ουσία δεν είναι η υπερβολή. Είναι η διεύρυνση.
Υπάρχει τελικά «μυστικό»; Ίσως όχι με τη μαγική έννοια. Αν όμως κάτι διατρέχει τη φιλοσοφία του Steve Jobs, είναι η πεποίθηση ότι η ευφυΐα δεν εξαντλείται σε αριθμούς. Είναι η ικανότητα να αποστασιοποιείσαι, να βλέπεις το σύνολο και να συνθέτεις κάτι νέο από ετερόκλητα στοιχεία.
Σε έναν κόσμο υπερπληροφόρησης, όπου όλοι έχουν πρόσβαση στα ίδια δεδομένα, η διαφορά ίσως κρίνεται ακριβώς εκεί: στο ποιος μπορεί να σηκώσει το βλέμμα από τον «χάρτη» και να δει ολόκληρη την πόλη.
Διαβάστε ακόμα: Η εξομολόγηση του Τιμ Γκαν για τον χωρισμό που τον σημάδεψε: «Ζω σε αγαμία εδώ και 43 χρόνια»
