Κάθε φορά που ένας άνθρωπος πεθαίνει από καρκίνο, επαναλαμβάνονται σχεδόν οι ίδιες φράσεις. «Έδωσε γενναία μάχη». «Πάλεψε μέχρι τέλους». «Νικήθηκε». Λες και ο θάνατος είναι αποτέλεσμα ανεπαρκούς προσπάθειας. Λες και κάποιος που δεν τα κατάφερε, απλώς δεν ήταν αρκετά δυνατός.
Η αλήθεια όμως είναι πολύ πιο ανθρώπινη και πολύ πιο δύσκολη από τα κλισέ που χρησιμοποιούμε για να αποφύγουμε την αμηχανία μας απέναντι στον πόνο. Ο καρκίνος δεν είναι τεστ χαρακτήρα. Δεν είναι πεδίο ηρωισμού. Δεν είναι αγώνας που κερδίζουν οι «δυνατοί» και χάνουν οι «αδύναμοι». Είναι μια ασθένεια. Σκληρή, εξαντλητική, απρόβλεπτη.
Και κυρίως: δεν αφαιρεί την αξία ενός ανθρώπου αν κάποια στιγμή το σώμα του δεν αντέξει άλλο
Η περίπτωση της Γωγώς Μαστροκώστα άνοιξε ξανά αυτή τη συζήτηση. Γιατί πίσω από τα πρωτοσέλιδα και τις βαρύγδουπες εκφράσεις, υπήρχε ένας άνθρωπος που για χρόνια ζούσε με φόβο, πόνο, θεραπείες, αναμονή και ψυχική εξάντληση. Όχι μια «μαχήτρια» σε αφίσα. Μια γυναίκα που προσπαθούσε καθημερινά να συνεχίσει τη ζωή της. Κι όμως, ακόμα και σήμερα, η δημόσια γλώσσα γύρω από τον καρκίνο μοιάζει στρατιωτική. Μιλάμε για «πόλεμο», «μάχη», «ήττα», «νίκη». Σαν να μην μπορούμε να αποδεχτούμε ότι υπάρχουν φορές που ο άνθρωπος απλώς υποφέρει. Και κουράζεται. Και φοβάται.
Αυτό είναι που συχνά ξεχνάμε: ένας ασθενής δεν οφείλει να είναι γενναίος κάθε στιγμή. Δεν χρειάζεται να χαμογελά συνεχώς, να εμπνέει, να δείχνει αισιοδοξία για να αξίζει τον σεβασμό μας. Υπάρχουν μέρες που θέλει να παραιτηθεί. Που θυμώνει. Που λέει «δεν αντέχω άλλο». Και αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι ανθρώπινη αντίδραση σε κάτι αδιανόητα δύσκολο.
Το πρόβλημα με τις εύκολες φράσεις δεν είναι μόνο γλωσσικό. Είναι βαθιά κοινωνικό. Γιατί μετατρέπουν μια σύνθετη εμπειρία σε τηλεοπτικό τίτλο και έναν θάνατο σε αφήγημα «ηρωισμού» ή «ήττας». Και κάπως έτσι, αντί να σταθούμε πραγματικά δίπλα στους ανθρώπους που νοσούν ή πενθούν, κρυβόμαστε πίσω από λόγια που λέγονται γρήγορα και ξεχνιούνται ακόμα πιο γρήγορα. Ίσως τελικά η μεγαλύτερη μορφή σεβασμού να είναι η απλότητα.
Να πεις:
«Υπέφερε.»
«Κουράστηκε.»
«Προσπάθησε όσο μπορούσε.»
«Έφυγε.»
Χωρίς στόμφο. Χωρίς ηρωοποίηση. Χωρίς να φορτώνουμε στον ασθενή την ευθύνη της έκβασης. Γιατί ο καρκίνος δεν είναι αγώνας που χάνεται. Και ο θάνατος δεν είναι προσωπική αποτυχία.
