Όποιος έχει ζήσει έστω και λίγες ώρες δίπλα σε ένα μικρό παιδί ξέρει καλά ότι ο κόσμος, μέσα από τα μάτια του, μοιάζει με ένα ατέλειωτο εργαστήριο. Ένα παιδί μπορεί μέσα σε μία μόνο μέρα να χτίσει σπίτια για μυρμήγκια, να βυθίσει τα χέρια του σε νερόλακκους ή να πατήσει τα κουμπιά του ασανσέρ με την ένταση ενός… σαμάνου που ενεργοποιεί κάποιον μυστικό μηχανισμό. Η περιέργεια δεν είναι απλώς χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας· είναι η φυσική του κατάσταση.
Μία πρόσφατη έρευνα που διενεργήθηκε σε 2.000 γονείς με παιδιά ηλικίας 0 έως 6 ετών έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που όλοι υποψιαζόμαστε: η σύγχρονη γενιά παιδιών είναι ίσως η πιο περίεργη και εξερευνητική που έχουμε δει. Από τα σκουλήκια μέχρι τους ιππότες και από τις σταγόνες της βροχής μέχρι τους ήχους του ντραμ σετ, όλα μπορούν να πυροδοτήσουν μια νέα απορία ή ένα πείραμα.
Κι όμως, ενώ το 91% των γονιών δηλώνει ότι ενθαρρύνει αυτή την περιέργεια, ταυτόχρονα ο μέσος γονιός ξεστομίζει τη λέξη «πρόσεχε» 27 φορές την ημέρα. Άλλες 25 φορές θα πει «μην το αγγίζεις». Το δίλημμα είναι ξεκάθαρο: από τη μία, η απόλυτη ανάγκη προστασίας· από την άλλη, ο φόβος μήπως περιορίσουν άθελά τους την αυθόρμητη εξερεύνηση που κάνει το παιδί να ανθίζει.
Αν προστεθεί και κάτι ακόμη, το σκηνικό ολοκληρώνεται: οι γονείς καλούνται να απαντήσουν -κατά μέσο όρο- 46 ερωτήσεις την ημέρα. Και όχι οποιεσδήποτε ερωτήσεις. Ερωτήσεις όπως «Πού πάνε τα όνειρα όταν ξυπνάμε;» ή «Αν ο χρόνος είχε μυρωδιά, ποια θα ήταν;». Το 35% των γονιών παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει την απάντηση, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό αναρωτιέται από πού προκύπτουν όλες αυτές οι αλλόκοτες απορίες.
Ένα ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας αφορά τα περίφημα «πρόσεχε». Μόνο το 34% από αυτά σχετίζεται με πραγματικό κίνδυνο. Για το υπόλοιπο 45%, οι γονείς αναγνωρίζουν ότι είναι μια αυθόρμητη, σχεδόν αντανακλαστική αντίδραση. Κάτι που λέγεται πριν καν προλάβουν να εκτιμήσουν αν όντως απειλείται η ασφάλεια του παιδιού ή αν απλώς φοβούνται οι ίδιοι μήπως τους κοπεί η ανάσα.
Αυτή η αντίδραση αποκαλύπτει πολλά για τη γονεϊκότητα σήμερα. Οι περισσότεροι γονείς επενδύουν χρόνο, ενδιαφέρον και προσοχή. Ακούν, εξηγούν, συνοδεύουν. Όμως, μέσα σε αυτή τη φροντίδα, συχνά δυσκολεύονται να προσφέρουν έναν πραγματικά ελεύθερο χώρο για δοκιμή και -αναπόφευκτα- για λάθη. Οι παλαιότερες γενιές παιδιών είχαν περισσότερο «αέρα». Σκαρφάλωναν, τσακίζονταν, επανέρχονταν. Σήμερα, με τα παιδιά πιο συχνά σε εσωτερικούς χώρους και τους γονείς πιο ενημερωμένους -και άρα πιο αγχωμένους-, η ισορροπία είναι λεπτή.
Παρά όλα αυτά, το 97% των γονιών δηλώνουν ότι τα παιδιά τους είναι «περίεργα», με το 71% να τα χαρακτηρίζει «πολύ περίεργα». Μάλιστα, το 77% είναι βέβαιο πως τα σημερινά παιδιά έχουν περισσότερη περιέργεια από όση είχαν οι ίδιοι στην αντίστοιχη ηλικία. Και εκεί φαίνεται να κρύβεται μια σημαντική αλλαγή: οι σύγχρονοι γονείς σπανίως χρησιμοποιούν πια το απόλυτο, παλιό «επειδή το λέω εγώ». Μόνο 1 στους 5 το διατηρεί στο λεξιλόγιό του.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η νέα, πιο συνεργατική προσέγγιση φαίνεται να έχει αποτέλεσμα. Τα τρία τέταρτα των γονιών παρατηρούν θετικές αντιδράσεις από τα παιδιά τους όταν επιλέγουν να εξηγούν αντί να επιβάλλουν.
Τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να απαντήσουμε σε όλες τις απορίες ούτε να εξαλείψουμε κάθε πιθανό κίνδυνο. Ο στόχος είναι να ανοίξουμε τον δρόμο για ασφαλή εξερεύνηση και να καλλιεργήσουμε τη σκέψη. Άλλωστε, το 92% των γονιών δηλώνει ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων STEM είναι σημαντική. Και η αφετηρία όλων αυτών είναι μία: η φυσική περιέργεια.
Έτσι, την επόμενη φορά που το παιδί σου θα ρωτήσει -ίσως για τεσσαρακοστή έκτη φορά μέσα στη μέρα- γιατί τρέχει πιο γρήγορα ο ιπποπόταμος, θυμήσου κάτι απλό: δεν απαντάς απλώς σε μια παιδική απορία. Βάζεις ένα μικρό λιθαράκι στη διαμόρφωση του τρόπου που θα σκέφτεται ως ενήλικας. Στη δημιουργικότητα, την ανθεκτικότητα, την ικανότητα να αμφισβητεί και να ανακαλύπτει.
Και κάπου εκεί, το «πρόσεχε» βρίσκει πραγματικά το νόημά του.
Διαβάστε ακόμα: Καφές ή τσάι; Κύριοι επιστήμονες, τι λέτε;
