Νέα μελέτη συνδέει ηφαιστειακές εκρήξεις του 1345 με την εξάπλωση της Μαύρης Πανώλης στην Ευρώπη. Δείτε πώς το κρύο και οι λιμοί ενδέχεται να διευκόλυναν τη μετάδοση του βακτηρίου Yersinia pestis.
Η μαζική εξάπλωση της Μαύρης Πανώλης τον 14ο αιώνα στην Ευρώπη ίσως συνδέεται με μια αθέατη φυσική απειλή: τις ηφαιστειακές εκρήξεις. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communications Earth & Environment υποδεικνύει ότι οι εκρήξεις αυτές μπορεί να επιδείνωσαν τις συνθήκες που οδήγησαν στην πανδημία, η οποία κόστισε τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο Μαύρος Θάνατος, γνωστός και ως Μαύρη Πανώλη, εξαπλώθηκε στην Ευρώπη μεταξύ 1347 και 1353, φτάνοντας σε ποσοστά θνησιμότητας έως και 60% σε ορισμένες περιοχές. Η νέα έρευνα, που πραγματοποίησαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και το Ινστιτούτο Leibniz για την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Ανατολικής Ευρώπης στη Λειψία, επιχειρεί να ρίξει φως στις κλιματικές και κοινωνικές συνθήκες που επέτρεψαν τη γρήγορη διάδοση της νόσου.
Οι ερευνητές ανέλυσαν παλαιότερα δημοσιευμένα δεδομένα από δακτυλίους δέντρων σε οκτώ ευρωπαϊκές περιοχές, μετρήσεις θείου σε πυρήνες πάγου από την Ανταρκτική και τη Γροιλανδία, καθώς και γραπτές πηγές της εποχής. Από τα στοιχεία αυτά προέκυψε ένα ενδιαφέρον μοτίβο: μια ή περισσότερες ηφαιστειακές εκρήξεις γύρω στο 1345 μ.Χ., σε άγνωστη τροπική περιοχή, φαίνεται ότι προκάλεσαν έντονη πτώση της θερμοκρασίας στη νότια Ευρώπη για αρκετά χρόνια.
Η ψυχρή περίοδος αυτή επέφερε καταστροφή των καλλιεργειών στη Μεσόγειο και δημιούργησε συνθήκες λιμού. Ιταλικές πόλεις-κράτη, αντιμετωπίζοντας την επισιτιστική κρίση, εισήγαγαν σιτηρά από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτά τα σιτηρά ίσως ήταν η αφετηρία για τη μετάδοση του βακτηρίου Yersinia pestis, που προκάλεσε την πανώλη. Με άλλα λόγια, η ηφαιστειακή δραστηριότητα ενδέχεται να λειτούργησε ως καταλύτης για μια από τις πιο φονικές επιδημίες στην ιστορία της Ευρώπης.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη δεν αφορά μόνο ιστορικά γεγονότα. Η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ κλίματος, πανδημιών και κοινωνικών δομών μπορεί να προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για το μέλλον. Η ανθεκτικότητα απέναντι σε μελλοντικές πανδημίες απαιτεί ολιστική προσέγγιση, που θα λαμβάνει υπόψη τόσο τις φυσικές όσο και τις κοινωνικές παραμέτρους κινδύνου. Οι σύγχρονες αξιολογήσεις θα πρέπει να ενσωματώνουν ιστορικά παραδείγματα, ώστε να σχεδιάζονται στρατηγικές που προστατεύουν τις κοινωνίες από πολύπλοκες, πολλαπλές απειλές.
Η έρευνα καταδεικνύει ότι ακόμα και μια φυσική καταστροφή σε μακρινές περιοχές μπορεί να έχει σημαντικές κοινωνικο-οικονομικές και υγειονομικές συνέπειες, υπογραμμίζοντας την αλληλεξάρτηση των περιβαλλοντικών και ανθρωπίνων παραγόντων. Στην περίπτωση του Μαύρου Θανάτου, φαίνεται ότι η ίδια η γη, μέσω των ηφαιστείων της, συνέβαλε στον εκρηκτικό χαρακτήρα της ιστορικής πανδημίας.
Διαβάστε ακόμα: Το μυστικό χιλιετίας της Ρώμης
