Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων Σώματος και Μεταμοσχεύσεων, μια πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Ευρώπης, αναδεικνύει κάθε χρόνο τη σημασία της ύψιστης πράξης αλτρουισμού. Επομένως, ο φετινός εορτασμός αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα, αφού η χώρα μας φιλοξενεί τις κεντρικές εκδηλώσεις στην Καλαμάτα, το Σάββατο 11 Οκτωβρίου 2025. Μάλιστα, η φιλοξενία αυτή έρχεται σε μια χρονική στιγμή που το Εθνικό Σύστημα Υγείας καταγράφει σημαντική πρόοδο στον κρίσιμο τομέα των μεταμοσχεύσεων, αφήνοντας πίσω χρόνιες παθογένειες και χαμηλές επιδόσεις.
Η αισιοδοξία των ρεκόρ και η πρόκληση του ευρωπαϊκού μέσου όρου
Η δωρεά οργάνων, όπως είναι γνωστό, αποτελεί τη μοναδική θεραπευτική διέξοδο για χιλιάδες ασθενείς που πάσχουν από μη αναστρέψιμη ανεπάρκεια ζωτικών οργάνων. Συγκεκριμένα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σταθερά ανοδική πορεία στη μεταμοσχευτική δραστηριότητα της Ελλάδας. Πράγματι, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), το 2024 αποτέλεσε χρονιά-ρεκόρ, ενώ το 2025 (έως τις αρχές Οκτωβρίου) σημειώθηκε νέο ιστορικό υψηλό στον αριθμό των αποβιωσάντων δοτών.
Ειδικότερα, έως τον Οκτώβριο του 2025, είχαν ήδη αξιοποιηθεί όργανα από 111 δότες. Συνεπώς, ο αριθμός αυτός ισοφάρισε το αντίστοιχο ρεκόρ ολόκληρου του 2024, το οποίο επίσης έκλεισε με 111 δότες. Επιπρόσθετα, οι 111 δότες του 2025 έχουν χαρίσει ζωή σε περισσότερους από 240 ασθενείς, έναντι των 238 του 2024. Ο δείκτης δωρεάς οργάνων, δηλαδή οι δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού, ανήλθε στο 10,6 το 2024, τον υψηλότερο της τελευταίας 20ετίας. Ωστόσο, παρά τη σημαντική πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ο οποίος κυμαίνεται περίπου στους 20 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Ο στόχος του ΕΟΜ παραμένει η αξιοποίηση οργάνων από τουλάχιστον 200 δότες ετησίως για να επιτευχθεί αυτή η σύγκλιση.
Προκλήσεις και δομικές αλλαγές
Η διαχρονική υστέρηση της χώρας μας στον κατά κεφαλήν αριθμό δοτών οργάνων αποδίδεται σε ένα σύνθετο πλέγμα παραγόντων. Κατά κύριο λόγο, βασική αιτία ήταν η παραδοσιακά χαμηλή συναίνεση των οικογενειών των αποβιωσάντων. Βέβαια, τα δεδομένα δείχνουν πως η «άρνηση των συγγενών» έχει πλέον μειωθεί σημαντικά, προσεγγίζοντας το 26%, ποσοστό εφάμιλλο άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Άρα, η αύξηση της δωρεάς αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένη με την ορθή ενημέρωση και την εμπιστοσύνη στο σύστημα υγείας.
Εξάλλου, η έλλειψη οργανωτικών δομών στα νοσοκομεία και ο ανεπαρκής αριθμός συντονιστών μεταμοσχεύσεων αποτελούσαν σοβαρό τροχοπέδη. Παρ’ όλα αυτά, ο θεσμός του Τοπικού Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων (ΤΣΜ), ο οποίος ενισχύθηκε με την υποστήριξη του Υπουργείου Υγείας και του Ιδρύματος Ωνάση, αποδίδει καρπούς. Αυτό σημαίνει ότι η λειτουργία των ΤΣΜ στα μεγάλα νοσοκομεία της χώρας συμβάλλει καθοριστικά στην αύξηση των επιτυχημένων διαδικασιών δωρεάς.
Παράλληλα, ο ΕΟΜ προωθεί σημαντικές ψηφιακές τομές. Μέσα στο 2025, ξεκίνησε η αποστολή ενημερωτικού μηνύματος μέσω της εφαρμογής MyHealthApp και της ΗΔΙΚΑ σε όλους τους πολίτες για την εγγραφή στο Εθνικό Μητρώο Δωρητών Οργάνων και Ιστών, καθιστώντας τη διαδικασία πιο εύκολη και μαζική από ποτέ. Επιπλέον, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση του κανονιστικού πλαισίου για τη δωρεά οργάνων και από κυκλοφορικό θάνατο, κάτι που μέχρι στιγμής γινόταν μόνο κατόπιν εγκεφαλικού θανάτου. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αυξήσει περαιτέρω τον αριθμό των δυνητικών δοτών.
Μονόδρομος η συνέχεια
Η πρόοδος δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των δοτών, αλλά και στην ανάπτυξη εξειδικευμένων προγραμμάτων. Ιδιαίτερα αισιόδοξα είναι τα στοιχεία για τις μεταμοσχεύσεις πνευμόνων. Το πρόγραμμα αυτό, που ξεκίνησε το 2020, σημείωσε 12 μεταμοσχεύσεις πνευμόνων το 2024, ανάμεσα στις οποίες και μία συνδυαστική καρδιάς-πνευμόνων, που έγινε για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Το ποσοστό επιβίωσης των μοσχευμάτων πνευμόνων κατά τον πρώτο χρόνο στην Ελλάδα άγγιξε το 92%, ξεπερνώντας τον διεθνή μέσο όρο (80,7%), γεγονός που προσφέρει τεράστια ελπίδα στους ασθενείς, ειδικά σε αυτούς με Κυστική Ίνωση.
Κατ’ αναλογία, η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει να εντείνει την προσπάθεια για την πλήρη υιοθέτηση ανάλογων πρακτικών, όπως η Ισπανία, η οποία λειτουργεί ως διεθνές πρότυπο. Συνεπώς, η παρουσία του ΕΟΜ και των επιστημονικών φορέων στην Καλαμάτα, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ημέρας, επιβεβαιώνει τη δέσμευση για την υπέρβαση των δυσκολιών. Ταυτόχρονα, η φωταγώγηση εμβληματικών κτιρίων, όπως η Βουλή και το Καλλιμάρμαρο, με το πράσινο χρώμα της μεταμόσχευσης, στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα ευαισθητοποίησης σε όλη τη χώρα.
Το κεντρικό μήνυμα του φετινού εορτασμού, «Δωρεά Οργάνων, Περισσότερη Ζωή», τονίζει τη σπουδαιότητα αυτής της πράξης. Αδιαμφισβήτητα, η πιθανότητα να χρειαστεί κάποιος ένα μόσχευμα είναι πολύ μεγαλύτερη από την πιθανότητα να γίνει δότης ο ίδιος. Ως εκ τούτου, η απόφαση για τη δωρεά οργάνων αποτελεί μια συλλογική ευθύνη. Είναι ανάγκη, λοιπόν, οι πολίτες να συζητούν με τις οικογένειές τους τις επιθυμίες τους και να εμπιστεύονται το αναβαθμισμένο Σύστημα Μεταμοσχεύσεων.
Η επιτυχία του μεταμοσχευτικού προγράμματος είναι πλέον σαφές ότι εξαρτάται από όλους μας.
Διαβάστε ακόμα: Γιάννης Κούτσικας στο Utopia Zone: «Να αγγίζω τους ανθρώπους μέσα από τη μουσική μου»
